Τα ευρωπαϊκά προγράμματα ανάπτυξης μαχητικών αεροσκαφών νέας γενιάς βρίσκονται αντιμέτωπα με έντονες προκλήσεις. Το GCAP (Global Combat Air Program), στο οποίο συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και η Ιαπωνία, δοκιμάζεται από εσωτερικές τριβές, ενώ το FCAS (Future Combat Air System) αντιμετωπίζει πλέον το ενδεχόμενο ακόμη και της ακύρωσης.
Κατηγορίες Κροσέτο κατά Λονδίνου
Σε συνέντευξή του στο Reuters τον Απρίλιο του 2025, ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο κατηγόρησε ανοιχτά το Ηνωμένο Βασίλειο ότι δεν μοιράζεται κρίσιμες τεχνολογίες που σχετίζονται με το GCAP.
«Πρέπει να ξεπεραστούν ορισμένα εμπόδια εγωισμού. Η Ιταλία το έχει κάνει πλήρως, η Ιαπωνία σχεδόν πλήρως. Το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει πολύ πιο διστακτικό, και αυτό είναι λάθος, γιατί ο εγωισμός είναι ο χειρότερος εχθρός των εθνών», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας απάντησε υπερασπιζόμενο τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα, παρουσιάζοντας το GCAP ως υπόδειγμα σύγχρονης διεθνούς συνεργασίας.
Οι εντάσεις παραμένουν
Παρά τις διαβεβαιώσεις, σχεδόν έναν χρόνο αργότερα οι διαφορές μεταξύ Ρώμης και Λονδίνου φαίνεται να παραμένουν άλυτες. Ο Κροσέτο επανήλθε, κατηγορώντας εκ νέου το Ηνωμένο Βασίλειο ότι δεν μοιράζεται επαρκώς τεχνολογία αιχμής με τους εταίρους του και χαρακτήρισε τη βρετανική στάση ως «τρέλα».
Μάλιστα, προειδοποίησε ότι αυτή η πρακτική ενδέχεται να ευνοεί αντιπάλους σε παγκόσμιο επίπεδο, όσο η Βρετανία δεν συνεργάζεται πλήρως με Ιταλία και Ιαπωνία στο πρόγραμμα του μαχητικού έκτης γενιάς.
«Είναι ένα τεράστιο δώρο προς τους Ρώσους και τους Κινέζους», τόνισε.
Το GCAP και το αυξανόμενο κόστος
Το GCAP, που ξεκίνησε το 2022, υλοποιείται από τις BAE Systems, Leonardo και Mitsubishi Heavy Industries. Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας ανέφερε ότι επιδιώκει να δημιουργήσει προηγούμενο στις συνομιλίες με τη Leonardo, δίνοντας εντολή να μοιραστεί την τεχνολογία της, ώστε να ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι εταίροι.
Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν στο φως μετά την αποκάλυψη ότι η ιταλική δαπάνη για το GCAP εκτοξεύθηκε μέσα σε πέντε χρόνια, από 6 δισ. ευρώ σε 18,6 δισ. ευρώ.
Η αύξηση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από το αντιπολιτευόμενο Κίνημα Πέντε Αστέρων, το οποίο χαρακτήρισε το GCAP ως το ακριβότερο πρόγραμμα στην ιστορία των ιταλικών ενόπλων δυνάμεων, ξεπερνώντας ακόμη και το F-35.
Πρόοδος με επιφυλάξεις
Σε αντίθεση με το FCAS, το GCAP έδειχνε να προχωρά χωρίς σοβαρά εμπόδια. Τον Ιούνιο του 2025, η βιομηχανική κοινοπραξία των τριών χωρών έλαβε την ονομασία Edgewing, αναλαμβάνοντας τον πλήρη σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την παραγωγή και τον κύκλο ζωής του αεροσκάφους.
Αργότερα την ίδια χρονιά, οι Rolls-Royce, Avio Aero και IHI ενίσχυσαν τη συνεργασία τους για τον κινητήρα του μαχητικού, επιτρέποντας στενότερη συνεργασία με την Edgewing και επιτυχημένες δοκιμές προηγμένων τεχνολογιών καύσης.
Παράλληλα, σύμφωνα με το Janes, το πρόγραμμα πλησίαζε στην έναρξη της πλήρους φάσης σχεδίασης και ανάπτυξης.
Ανησυχίες για καθυστερήσεις
Παρότι το GCAP παραμένει σε γενικές γραμμές εντός χρονοδιαγράμματος, πέρυσι δημοσίευμα του Reuters ανέφερε ότι η Ιαπωνία ανησυχούσε για πιθανή καθυστέρηση στην παρουσίαση του αεροσκάφους, λόγω έλλειψης επείγοντος από Βρετανία και Ιταλία, με πιθανή μετάθεση της επιχειρησιακής ένταξης μετά το 2040.
Οι ανησυχίες αυτές δεν επιβεβαιώθηκαν επίσημα, ωστόσο επισημαίνεται ότι οι διαφωνίες μεταξύ των εταίρων θα μπορούσαν να επιβραδύνουν την ανάπτυξη κρίσιμων υποσυστημάτων.
FCAS: Ένα πρόγραμμα σε οριακό σημείο
Το FCAS αποτελεί ένα φιλόδοξο «σύστημα συστημάτων», που περιλαμβάνει μαχητικό νέας γενιάς (NGF), συνοδευτικά αεροσκάφη και ένα δικτυοκεντρικό “combat cloud” για ανταλλαγή δεδομένων σε πολλαπλά πεδία.
Ωστόσο, το πρόγραμμα έχει καθυστερήσει σημαντικά και θεωρείται πλέον ότι βρίσκεται κοντά στην κατάρρευση, λόγω του αδιεξόδου μεταξύ Airbus και Dassault για ζητήματα κατανομής εργασιών, ελέγχου σχεδίασης και επιλογής προμηθευτών.
Η Dassault έχει την ευθύνη για το επανδρωμένο NGF, ενώ η Airbus για τα μη επανδρωμένα συνοδευτικά, τις cloud δυνατότητες και τις τεχνολογίες stealth. Παράλληλα, η Indra αναπτύσσει αισθητήρες και η Safran νέο κινητήρα.
Σύγκρουση φιλοσοφιών
Το αδιέξοδο αποδίδεται κυρίως στην απροθυμία της Dassault να μοιραστεί τον φόρτο εργασίας. Ο διευθύνων σύμβουλός της, Ερίκ Τραπιέ, είχε δηλώσει ότι η υπερβολική κατανομή εργασιών μπορεί να οδηγήσει σε τεχνολογικά κατώτερες λύσεις, υπογραμμίζοντας την εμπειρία της εταιρείας στην αυτόνομη ανάπτυξη μαχητικών.
Αντίθετα, η Γερμανία, μέσω της Airbus, αρνείται να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα ευνοούσε δυσανάλογα τη γαλλική πλευρά.
Παρά τις πιέσεις Παρισιού και Βερολίνου προς τις εταιρείες, η λήψη απόφασης αναβλήθηκε επ’ αόριστον στα τέλη του 2025, με τη Γερμανία να απειλεί ακόμη και με αποχώρηση.
Ανοιχτό το ενδεχόμενο διπλής πορείας
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι το FCAS θα αποδώσει σίγουρα κοινά αμυντικά συστήματα, χωρίς όμως να είναι βέβαιο αν θα υπάρξει κοινό μαχητικό αεροσκάφος.
Η δήλωση αυτή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράλληλης ανάπτυξης ξεχωριστών μαχητικών έκτης γενιάς από Γαλλία και Γερμανία, κάτι που χαρακτήρισε ως πιθανή λύση και ο CEO της Airbus Defence and Space, Μίχαελ Σέλχορν.
Παρότι δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από τη γαλλική πλευρά, η Dassault έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει αυτόνομη πορεία, όπως στο παρελθόν με το Rafale.
GCAP: Προχωρά, αλλά όχι άτρωτο
Σε αντίθεση με το FCAS, το GCAP έχει μέχρι στιγμής αποφύγει ένα παρόμοιο αδιέξοδο. Ωστόσο, παραμένει σαφές ότι καμία πολυεθνική αμυντική συνεργασία δεν είναι απρόσβλητη από πολιτικές και βιομηχανικές εντάσεις, ακόμη κι αν προς το παρόν το GCAP δείχνει να αντέχει.
