Η μακρά και συγκρουσιακή παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ενώπιον κορυφαίων επιχειρηματιών και κυβερνητικών αξιωματούχων στις ελβετικές Άλπεις την Τετάρτη, κάθε άλλο παρά καθησύχασε τις ανησυχίες ότι η Δυτική Συμμαχία – και όχι μόνο η Βορειοατλαντική – βρίσκεται στα πρόθυρα αποσύνθεσης.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε δεκάδες φορές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «υφίστανται εκμετάλλευση» από την Ευρώπη, εκφράζοντας ανοιχτά τη δυσπιστία του για τις αντιδράσεις που προκαλεί η επιδίωξή του να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Παράλληλα, κατηγόρησε τους Ευρωπαίους ηγέτες ότι μετέτρεψαν την ήπειρό τους σε κάτι αγνώριστο, επικαλούμενος – όπως είπε – ανεξέλεγκτη μετανάστευση και ακραίες οικονομικές πολιτικές.
Στο ίδιο πνεύμα, αμφισβήτησε δημόσια την ετοιμότητα του ΝΑΤΟ να υπερασπιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποφεύγοντας ωστόσο να αναφέρει ότι η μοναδική φορά που ενεργοποιήθηκε το άρθρο συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας ήταν κατόπιν αιτήματος της Ουάσιγκτον, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Μια περιορισμένη αχτίδα συνεννόησης
Παρά το βαρύ κλίμα, για Ευρωπαίους αξιωματούχους που αναζητούσαν σημάδια αποκλιμάκωσης, υπήρξε μια μικρή ένδειξη συνδιαλλαγής όταν ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει βία για να αποκτήσει τη Γροιλανδία. Σε μια περίοδο έντονης κρίσης για τις διατλαντικές σχέσεις, η δήλωση αυτή είχε από μόνη της βαρύτητα.
Λίγες ώρες αργότερα, ακολούθησε μια δυνητικά θετικότερη εξέλιξη για την Ευρώπη. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε ένα «πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, έπειτα από συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι οι δασμοί που είχε απειλήσει να επιβάλει τον επόμενο μήνα αποσύρονται. «Αν ολοκληρωθεί, αυτή η λύση θα είναι εξαιρετική για τις Ηνωμένες Πολιτείες και για όλα τα κράτη του ΝΑΤΟ», έγραψε στο Truth Social, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Ερωτηθείς από το CNN, καθώς αποχωρούσε από τη σύνοδο, αν η συμφωνία ικανοποιεί την επιθυμία του να «κατέχει» τη Γροιλανδία, ο Τραμπ απάντησε λακωνικά: «Πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη συμφωνία».
«Δεν θα χρησιμοποιήσω βία»
Για τους Ευρωπαίους ηγέτες που παρακολουθούσαν με ανησυχία, τέσσερις λέξεις ξεχώρισαν: «Δεν θα χρησιμοποιήσω βία». Ήταν η πιο σαφής μέχρι σήμερα τοποθέτηση ότι ο Τραμπ δεν σκοπεύει να καταλάβει τη Γροιλανδία με στρατιωτικά μέσα. Μέχρι την Τετάρτη, ο πρόεδρος απέφευγε να αποκλείσει αυτό το ενδεχόμενο, ενώ ο Λευκός Οίκος διατηρούσε ανοιχτό το σενάριο στρατιωτικών επιλογών.
Η απομάκρυνση αυτού του ενδεχομένου προκάλεσε ανακούφιση σε διπλωματικούς κύκλους, ενώ θετικά αντέδρασαν και οι αγορές, που ανέκαμψαν μετά τις σημαντικές απώλειες της Τρίτης.
Η επιμονή στην «ιδιοκτησία»
Ωστόσο, τα προβλήματα δεν εξαφανίστηκαν. Ο Τραμπ επέμεινε ότι δεν θα αποδεχθεί τίποτα λιγότερο από την πλήρη ιδιοκτησία της Γροιλανδίας, μιας ημιαυτόνομης περιοχής της Δανίας. «Αυτό το τεράστιο, απροστάτευτο νησί είναι στην πραγματικότητα μέρος της Βόρειας Αμερικής. Είναι δικό μας έδαφος», δήλωσε, προειδοποιώντας: «Μπορείτε να πείτε όχι, και θα το θυμόμαστε».
Το «ιστορικό» επιχείρημα
Επαναλαμβάνοντας την απαίτησή του – και αποκαλώντας λανθασμένα τη Γροιλανδία «Ισλανδία» τέσσερις φορές – ο Τραμπ υποστήριξε ότι καμία χώρα ή συμμαχία δεν μπορεί να διασφαλίσει το νησί πέρα από τις ΗΠΑ. Κατηγόρησε τη Δανία ως «αγνώμονα», ισχυριζόμενος ότι οφείλει την άμυνά της στις Ηνωμένες Πολιτείες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς «κατέρρευσε μέσα σε έξι ώρες» απέναντι στη Γερμανία. «Πόσο ανόητοι ήμασταν που την επιστρέψαμε;» διερωτήθηκε.
Καταιγισμός επιθέσεων
Η κριτική του δεν περιορίστηκε στη Γροιλανδία. Υποβάθμισε ακόμη και τη φιλοξενούσα Ελβετία, λέγοντας ότι «είναι καλή μόνο χάρη στις ΗΠΑ». Χλεύασε τον Εμανουέλ Μακρόν για τα «όμορφα γυαλιά ηλίου» του και απείλησε τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ. Παράλληλα, επανέφερε εσωτερικές εμμονές, επιτιθέμενος στον πρόεδρο της Fed Τζερόμ Πάουελ και στη Δημοκρατική βουλευτή Ιλχάν Ομάρ, με ρητορική που περιείχε σαφή ξενοφοβικά υπονοούμενα.
Παγωμένο ακροατήριο
Αν και αρχικά το ακροατήριο έδειξε ανεκτικότητα, όσο η ομιλία παρατεινόταν η αμηχανία γινόταν εμφανής. Τα χειροκροτήματα στο τέλος ήταν χλιαρά, ενώ ορισμένοι αποχώρησαν νωρίτερα. Οι αναφορές στη Γροιλανδία προκάλεσαν ανησυχία, ενώ οι παρεκβάσεις για τις ανεμογεννήτριες προκάλεσαν ακόμη και νευρικά γέλια.
Μια Ευρώπη που «εκτροχιάστηκε»
Ο βασικός άξονας της ομιλίας ήταν σαφής: ο Τραμπ θεωρεί ότι η Ευρώπη έχει εκτροχιαστεί. Παρότι δήλωσε «100% Σκωτσέζος και Γερμανός», μίλησε με περιφρόνηση για τη διαχείριση της μετανάστευσης, της ασφάλειας και της οικονομίας. «Κάποια μέρη της Ευρώπης δεν αναγνωρίζονται πια», είπε, καταλήγοντας με μια ωμή υπενθύμιση εξάρτησης: «Χωρίς εμάς, οι περισσότερες χώρες ούτε καν λειτουργούν».
Το πραγματικό πρόβλημα
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της ομιλίας στο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός δεν αφορά – παραδόξως – τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο, αλλά την Ευρώπη. Παρά τα σαφή σημάδια και την εμπειρία της πρώτης θητείας Τραμπ, η ήπειρος δεν έχει λάβει ουσιαστικά μέτρα αυτοπροστασίας.
Έναν χρόνο μετά την πλήρη επιστροφή του Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, η Ευρώπη μοιάζει να «ψάχνεται», περιοριζόμενη σε έκτακτες συσκέψεις και συναγερμούς. Ακόμη μεγαλύτερα ερωτήματα προκαλεί το γεγονός ότι, από ελβετικό έδαφος, στο ευρωπαϊκό ύψος στάθηκε τελικά ένας Καλιφορνέζος.
Οι απειλές Τραμπ δεν είναι κενές περιεχομένου. Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι σαφής και, κυρίως, συνεπής σε όσα εξαγγέλλει. Η Ευρώπη δείχνει αδύναμη να κινητοποιηθεί και βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο όχι μόνο των δηλωμένων αντιπάλων της, αλλά και των ισχυρότερων και διαχρονικότερων συμμάχων της.
Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν, ούτε εύκολες πολιτικές απαντήσεις. Κανείς όμως δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η Γηραιά Ήπειρος στερείται μέσων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα, αποτελεσματικά και χωρίς περισπασμούς θα αποφασίσει να τα θέσει στο τραπέζι που, εδώ και έναν χρόνο, ο Τραμπ από τη Δύση και η Κίνα με τη Ρωσία από την Ανατολή έχουν ήδη απλώσει τα δικά τους.
