Ο καθηγητής κ. Γιώργος Φίλης αναλύει: Τι σημαίνει μια πιθανή αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν Πώς το Κατάρ παίζει διπλό παιχνίδι με Ιράν και ΗΠΑ Γιατί η Τουρκία κινδυνεύει να γίνει «το μενού» της γεωπολιτικής Τι σημαίνει η φράση “Choose Wisely” των Αμερικανών Πώς η νέα ενεργειακή πραγματικότητα θα ανατρέψει τα πάντα
Ο Ερντογάν παίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι ψευδαισθήσεων ισχύος, υποτιμώντας το ενδεχόμενο η ίδια η Τουρκία να γίνει το “κυρίως πιάτο” στο γεωπολιτικό δείπνο.
Ο κ. Φίλης αναλύει με σαφήνεια την πολύπλοκη ενεργειακή και γεωστρατηγική εικόνα που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή, εστιάζοντας σε τρεις βασικούς παίκτες: το Ιράν, το Κατάρ και την Τουρκία. Η πιθανή αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν δεν αποτελεί μόνο ένα πολιτικό ζήτημα· θα μπορούσε να προκαλέσει μια σεισμική μετατόπιση στην ενεργειακή ισορροπία της περιοχής. Σύμφωνα με τον κ. Φίλη, ο μεγάλος χαμένος από μια τέτοια μεταβολή θα ήταν το Κατάρ, καθώς το πλούσιο σε φυσικό αέριο κοίτασμα South Pars μοιράζεται με το Ιράν.
Το Κατάρ, όπως επισημαίνει, έχει οικοδομήσει την οικονομική του ευημερία πάνω στη συνεκμετάλλευση αυτού του κοιτάσματος, αλλά και στη στρατηγική του ουδετερότητα — μια ουδετερότητα που του επιτρέπει να συνδιαλέγεται τόσο με το σουνιτικό όσο και με το σιιτικό μπλοκ.
Αυτή η “διπλωματία της ισορροπίας” καθιστά το Κατάρ έναν παίκτη-κλειδί, αλλά και ιδιαίτερα ευάλωτο σε ενδεχόμενες ανακατατάξεις στο Ιράν. Η ανάλυση του κ. Φίλη επεκτείνεται και στη Σαουδική Αραβία, η οποία —όπως και το Κατάρ— δεν επιθυμεί καμία ουσιαστική αλλαγή στο Ιράν. Η σιωπηρή τους στάση απέναντι σε οποιαδήποτε δυτική επέμβαση δεν είναι τυχαία: οι χώρες αυτές φοβούνται την είσοδο του Ιράν στις δυτικές αγορές, κάτι που θα ενίσχυε δραστικά τον ανταγωνισμό στην πώληση ενέργειας.
Η γεωοικονομική διάσταση είναι καθοριστική: η Μέση Ανατολή δεν κινείται πλέον μόνο από θρησκευτικές ή ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, αλλά από τον έλεγχο των ροών ενέργειας και των αγορών επιρροής. Ο κ. Φίλης κάνει μια ιδιαίτερα δηκτική παρατήρηση για την Τουρκία και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Αναφερόμενος στη φράση του Τούρκου προέδρου «όποιος δεν είναι στο τραπέζι, είναι στο μενού», ο κ. Φίλης τονίζει ότι η Τουρκία νομίζει πως κάθεται στο τραπέζι των μεγάλων δυνάμεων, αλλά στην πραγματικότητα ετοιμάζεται να γίνει μέρος του “μενού”. Η μεταφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στο πλαίσιο των τουρκικών επιχειρήσεων στη Συρία, όπου, σύμφωνα με τον κ. Φίλη, η Άγκυρα και οι σύμμαχοί της διαπράττουν μια “fast-track γενοκτονία” κατά του κουρδικού πληθυσμού.
Η εκκαθάριση περιοχών δυτικά του Ευφράτη δεν έχει μόνο στρατιωτική διάσταση· αποτελεί μια προσπάθεια ελέγχου των στρατηγικών υδάτινων και ενεργειακών υποδομών, όπως τα φράγματα και οι γέφυρες της Ράκα. Η παρέμβαση του Αμερικανού γερουσιαστή Λίντζεϊ Γκράχαμ —με τη φράση “choose wisely”— εκλαμβάνεται από τον κ. Φίλη όχι ως φιλική σύσταση, αλλά ως ξεκάθαρη απειλή προς την Τουρκία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να επανατοποθετούνται σταδιακά στη βόρεια Συρία, περιπολώντας τόσο εναέρια όσο και χερσαία, στέλνοντας το μήνυμα ότι η Άγκυρα δεν έχει την ελευθερία κινήσεων που νομίζει. Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία κινδυνεύει να περάσει “από την καρέκλα στο τραπέζι”, δηλαδή να μετατραπεί από περιφερειακό ρυθμιστή σε στόχο των διεθνών ισορροπιών.
