Η αμερικανική επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε πέρυσι κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, τον Ιούνιο του 2025, και η οποία αποτέλεσε την αφετηρία για τον πόλεμο των 12 ημερών, καταγράφηκε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα περιορισμένης στρατιωτικής δράσης. Επρόκειτο για μια επιχείρηση μικρής χρονικής διάρκειας, με υψηλό επίπεδο ακρίβειας και χωρίς απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό ή στρατιωτικά μέσα. Ένα τυπικό «χειρουργικό πλήγμα», σχεδιασμένο να μεταφέρει ένα σαφές και ελεγχόμενο στρατηγικό μήνυμα.
Το ενδεχόμενο μιας νέας αμερικανικής επέμβασης, ωστόσο, τοποθετείται σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο. Δεν περιορίζεται πλέον σε μεμονωμένες στρατηγικές υποδομές, αλλά εκτείνεται σε ένα σύνθετο πολιτικο-στρατιωτικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από εσωτερική κοινωνική αναταραχή και αυξημένο κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Στόχοι μέσα στον αστικό ιστό
Σε αντίθεση με τις απομονωμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις, οι δομές που στηρίζουν τον μηχανισμό ασφαλείας του ιρανικού κράτους βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό ενσωματωμένες στον αστικό ιστό. Πρόκειται για κέντρα διοίκησης, βάσεις ασφαλείας, εγκαταστάσεις επικοινωνιών, αλλά και κρίσιμους οικονομικούς κόμβους.
Η πραγματικότητα αυτή αλλάζει ριζικά τα δεδομένα. Η πιθανότητα παράπλευρων απωλειών αυξάνεται σημαντικά, ενώ οποιαδήποτε απώλεια αμάχων θα υπονόμευε τον πολιτικό στόχο μιας επιχείρησης που θα επιχειρούσε να παρουσιαστεί ως «στήριξη της κοινωνίας». Σε αυτό το πλαίσιο, η ακρίβεια δεν αποτελεί απλώς τεχνική απαίτηση, αλλά πολιτική προϋπόθεση.
Οικονομικοί στόχοι και έμμεση πίεση
Ένα εναλλακτικό πεδίο δράσης αφορά την οικονομική βάση ισχύος του καθεστώτος. Στο στόχαστρο θα μπορούσαν να βρεθούν υποδομές που συνδέονται με εμπορικά δίκτυα, ενεργειακά έσοδα και χρηματοδοτικούς μηχανισμούς.
Σε αυτή την περίπτωση, το πλήγμα δεν είναι άμεσο αλλά σωρευτικό. Ο στόχος δεν είναι η άμεση κατάρρευση του συστήματος, αλλά η δημιουργία ρωγμών στο εσωτερικό του μηχανισμού ασφαλείας. Η πίεση μετατοπίζεται από την πολιτική επιβίωση του καθεστώτος στη φυσική και οικονομική επιβίωση των ίδιων των στελεχών του.
Παρά ταύτα, πρόκειται για μια στρατηγική με διπλή όψη. Η οικονομική πίεση τείνει να μεταφέρεται πρώτα στην κοινωνία, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτες πολιτικές συνέπειες.
Τα οπλικά συστήματα στο τραπέζι
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το εύρος και η φύση των πιθανών στόχων ευνοούν τη χρήση όπλων «stand-off», αντί για εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές.
Κεντρικό ρόλο σε ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν πύραυλοι κρουζ Tomahawk, εκτοξευόμενοι από υποβρύχια ή πλοία επιφανείας, σε μεγάλη απόσταση από τις ιρανικές ακτές, προσφέροντας υψηλή ακρίβεια και χαμηλό ρίσκο για τις αμερικανικές δυνάμεις. Παράλληλα, οι JASSM (Joint Air-to-Surface Standoff Missile), με διατρητική κεφαλή και μεγάλο βεληνεκές, επιτρέπουν πλήγματα χωρίς είσοδο σε βαριά προστατευμένο εναέριο χώρο.
Σημαντικό ρόλο θα μπορούσαν επίσης να έχουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τόσο για επιτήρηση και στοχοποίηση όσο και για επιλεκτικά πλήγματα. Σε ειδικές περιπτώσεις, δεν αποκλείεται και η περιορισμένη χρήση βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς, με εναέριο ανεφοδιασμό, εφόσον απαιτηθεί ένα πλήγμα υψηλού συμβολισμού.
Αντίθετα, η χρήση επανδρωμένων αεροσκαφών με βόμβες ελεύθερης πτώσης θεωρείται υψηλού ρίσκου και επιχειρησιακά ιδιαίτερα δύσκολη σε ένα πυκνό αστικό περιβάλλον.
Περιορισμοί ισχύος
Η απουσία άμεσα διαθέσιμων αεροπλανοφόρων στην περιοχή περιορίζει αισθητά την επιχειρησιακή ευελιξία των Ηνωμένων Πολιτειών. Παρότι έχει δοθεί εντολή στο «Αβραάμ Λίνκολν» να κινηθεί προς τον Περσικό Κόλπο, το κενό που δημιουργείται στο παρόν στάδιο ενισχύει την εξάρτηση από αεροπορικά μέσα μεγάλης ακτίνας και από βάσεις που βρίσκονται είτε στον Περσικό Κόλπο είτε ακόμη πιο μακριά.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οποιαδήποτε επιχείρηση, εφόσον υλοποιηθεί, θα σχεδιαστεί ως βραχεία επιδρομή και όχι ως εκτεταμένη εκστρατεία. Χωρίς παρατεταμένη στρατιωτική παρουσία, χωρίς χερσαία εμπλοκή και με αυστηρό έλεγχο της κλιμάκωσης, ώστε να αποφευχθεί η διολίσθηση σε ευρύτερη σύγκρουση.
Το όριο του «θεάτρου»
Ένα τέτοιο πλήγμα θα φέρει αναπόφευκτα και τον χαρακτήρα επίδειξης ισχύος. Εικόνες, μήνυμα, σοκ. Ένα γρήγορο και έντονο αποτύπωμα στα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Άλλωστε, αυτή τη λογική έχει ακολουθήσει μέχρι σήμερα ο Λευκός Οίκος, τόσο με τις κινήσεις του το περασμένο καλοκαίρι όσο και πιο πρόσφατα στη Βενεζουέλα.
Εκεί ακριβώς, όμως, εντοπίζεται και το όριο αυτής της προσέγγισης. Το στρατιωτικό «θέατρο» μπορεί να δημιουργεί πίεση, όχι όμως κατ’ ανάγκη πολιτική ανατροπή. Η εμπειρία της περιοχής δείχνει ότι τα καθεστώτα δεν καταρρέουν από πυραύλους ακριβείας, αλλά από εσωτερική φθορά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν αναμφίβολα τα μέσα, την τεχνολογία και την επιχειρησιακή εμπειρία για μια ακόμη περιορισμένη επίθεση υψηλής ακρίβειας. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι στρατιωτικό. Είναι πολιτικό.
Κατά πόσο μια τέτοια ενέργεια μπορεί να μεταβάλει τη δυναμική στο εσωτερικό του Ιράν, χωρίς να ενισχύσει το αφήγημα της εξωτερικής απειλής, το οποίο θα μπορούσε να ακυρώσει ακόμη μία δυτική προσπάθεια.
«Φαίνεται πολύ ωραίος, αλλά…»
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα ότι θα μπορούσε να διατάξει στρατιωτική επέμβαση για να στηρίξει τους διαδηλωτές στο Ιράν, όπου, σύμφωνα με μη κυβερνητικές οργανώσεις, χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στις κινητοποιήσεις. Διαδηλώσεις που ξεκίνησαν με οικονομικά αιτήματα και εξελίχθηκαν σε ανοιχτή εξέγερση κατά του κληρικαλιστικού καθεστώτος. Παρ’ όλα αυτά, χθες εμφανίστηκε διστακτικός στο να στηρίξει τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του σάχη που ανατράπηκε με την ισλαμική επανάσταση του 1979.
«Φαίνεται πολύ ωραίος, αλλά δεν ξέρω πώς θα χειριζόταν τις καταστάσεις στη χώρα του. Και δεν βρισκόμαστε εκεί ακόμη», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι δεν γνωρίζει «εάν και κατά πόσον η χώρα του θα αποδεχόταν την ηγεσία του», σημειώνοντας πάντως πως «αν το έκανε, θα ήταν καλό για μένα».
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ήδη ξεκαθαρίσει την προηγούμενη εβδομάδα ότι δεν σκοπεύει να συναντηθεί με τον 65χρονο Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος ζούσε εκτός Ιράν ήδη πριν από την ανατροπή του πατέρα του. Χθες, μάλιστα, φάνηκε να αμφισβητεί ανοιχτά το κατά πόσον θα μπορούσε να κυβερνήσει.
Η ιρανική αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, με πολλές και συχνά ανταγωνιστικές παρατάξεις, μεταξύ των οποίων και υποστηρικτές της μοναρχίας. Δεν φαίνεται, ωστόσο, να διαθέτει ουσιαστική οργανωμένη παρουσία στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η πτώση της κυβέρνησης στην Τεχεράνη λόγω των μαζικών κινητοποιήσεων παραμένει πιθανή, καθώς, όπως σημειώνει, «κάθε καθεστώς μπορεί να αποτύχει». «Είτε πέσει είτε όχι, θα είναι μια ενδιαφέρουσα χρονική περίοδος», σχολίασε.
Κατά τη διάρκεια της 30λεπτης συνέντευξης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, που πλησιάζει στη συμπλήρωση του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, καθόταν πίσω από το μεγάλο γραφείο του πίνοντας Diet Coke. Σε κάποια στιγμή, μάλιστα, έδειξε έναν ογκώδη φάκελο με όσα χαρακτήρισε ως επιτεύγματά του από την επιστροφή του στην εξουσία στις 20 Ιανουαρίου 2025.
Παράλληλα, επιχείρησε να μετριάσει τις προσδοκίες για τις επιδόσεις των Ρεπουμπλικάνων στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, υπενθυμίζοντας ότι το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία συχνά καταγράφει απώλειες δύο χρόνια μετά τις προεδρικές εκλογές.
«Όταν κερδίζεις την προεδρία, δεν κερδίζεις τις ενδιάμεσες εκλογές. Αλλά θα προσπαθήσουμε πολύ σκληρά να κερδίσουμε τις εκλογές του μέσου της θητείας», τόνισε.
Αραγτσί: Απόρριψη των καταγγελιών για μαζικές απώλειες
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς περί μαζικών απωλειών ανθρώπινων ζωών κατά τη διάρκεια της πρόσφατης έξαρσης των διαδηλώσεων στη χώρα. Παράλληλα, απέδωσε τυχόν θανάτους σε μια «ισραηλινή συνωμοσία», η οποία, όπως υποστήριξε, είχε στόχο τη δημιουργία μεγάλου αριθμού θυμάτων.
Οι δηλώσεις αυτές έγιναν στο πλαίσιο εκτενούς συνέντευξης που παραχώρησε το βράδυ της Τετάρτης στην εκπομπή του Fox News «Special Report with Brett Baier». Εκεί, ο Ιρανός ΥΠΕΞ κλήθηκε να σχολιάσει εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες ο αριθμός των νεκρών διαδηλωτών στο Ιράν κυμαίνεται από 2.500 έως και πάνω από 12.000. Ο ίδιος, ωστόσο, έκανε λόγο για απώλειες που ανέρχονται μόλις «σε μερικές εκατοντάδες».
«Μάχες με τρομοκράτες, όχι με διαδηλωτές»
Σύμφωνα με τον Αραγτσί, η κατάσταση που εκτυλίχθηκε στους δρόμους δεν αφορούσε ειρηνικές κινητοποιήσεις, αλλά ένοπλη δράση τρομοκρατικών πυρήνων. Όπως δήλωσε, «όταν τρομοκρατικά στοιχεία, καθοδηγούμενα απ’ έξω, εισήλθαν στις —ας πούμε— διαδηλώσεις και άρχισαν να πυροβολούν αστυνομικές δυνάμεις και δυνάμεις ασφαλείας, η κατάσταση άλλαξε ριζικά».
Ο Ιρανός υπουργός περιέγραψε σκηνές ακραίας βίας, υποστηρίζοντας ότι οι ομάδες αυτές χρησιμοποίησαν τρομοκρατικές μεθόδους, συλλαμβάνοντας αστυνομικούς, καίγοντάς τους ζωντανούς, αποκεφαλίζοντάς τους και ανοίγοντας πυρ τόσο κατά των δυνάμεων ασφαλείας όσο και κατά πολιτών. «Για τρεις ημέρες, στην πραγματικότητα, είχαμε μάχες εναντίον τρομοκρατών και όχι εναντίον διαδηλωτών», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «ήταν μια εντελώς διαφορετική ιστορία».
«Ήθελαν να εμπλέξουν τον Τραμπ» – Κατηγορίες κατά του Ισραήλ
Ο Αραγτσί συνέχισε, υποστηρίζοντας ότι οι «παράνομοι, τρομοκρατικού τύπου δρώντες» άρχισαν να πυροβολούν αμάχους με έναν συγκεκριμένο στόχο: να σύρουν τις Ηνωμένες Πολιτείες στη σύγκρουση. «Ήθελαν να αυξήσουν τον αριθμό των θανάτων. Γιατί; Επειδή ο πρόεδρος Τραμπ έχει πει ότι, αν υπάρξουν δολοφονίες, θα παρέμβει. Και ήθελαν να τον εμπλέξουν σε αυτή τη σύγκρουση», δήλωσε.
Κατά τον Ιρανό ΥΠΕΞ, αυτό εντασσόταν σε ένα ισραηλινό σχέδιο, με στόχο την πρόκληση εσωτερικών συγκρούσεων σε διάφορες πόλεις. «Άρχισαν να αυξάνουν τον αριθμό των νεκρών σκοτώνοντας απλούς πολίτες, σκοτώνοντας αστυνομικούς και πυροδοτώντας ένα είδος εσωτερικών συγκρούσεων», ανέφερε.
Αντικρουόμενες μαρτυρίες από το εσωτερικό του Ιράν
Το Ιράν βιώνει εκτεταμένες αναταραχές από την τελευταία εβδομάδα του Δεκεμβρίου, σε ένα περιβάλλον σοβαρής οικονομικής κατάρρευσης που ώθησε χιλιάδες πολίτες στους δρόμους. Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του Αραγτσί, μαρτυρίες αυτοπτών περιγράφουν κυβερνητικές δυνάμεις να πυροβολούν άοπλους διαδηλωτές.
Ορισμένες καταθέσεις κάνουν λόγο ακόμη και για ελεύθερους σκοπευτές που στοχεύουν αθώους πολίτες, σύμφωνα με μαρτυρίες που δημοσιεύθηκαν στους New York Times.
«Δεν υπάρχουν σχέδια εκτελέσεων»
Κατά τη διάρκεια της ίδιας συνέντευξης στο Fox News, ο Αραγτσί επέμεινε ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια απαγχονισμών ή άλλων εκτελέσεων διαδηλωτών. Παράλληλα, επιχείρησε να υποβαθμίσει την ένταση των γεγονότων, υποστηρίζοντας ότι η κατάσταση έχει πλέον εξομαλυνθεί.
«Έχουμε τον πλήρη έλεγχο», δήλωσε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι «θα επικρατήσει η σύνεση και δεν θα οδηγηθούμε σε ένα υψηλό επίπεδο έντασης, που θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφικό για όλους».
