Σε τεντωμένο σχοινί φαίνεται να βαδίζει εκ νέου το μεγαλόπνοο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (Great Sea Interconnector), καθώς η ελληνική πλευρά προχωρά σε μια κίνηση ουσίας, ζητώντας την επανεξέταση των οικονομικών δεδομένων του project. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα, μέσω του φορέα υλοποίησης (ΑΔΜΗΕ), θέτει στο τραπέζι το ζήτημα της εκτόξευσης του κόστους κατασκευής, το οποίο απειλεί τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος, καλώντας τη Λευκωσία να λάβει ξεκάθαρες αποφάσεις για τη συμμετοχή της.
Το έργο, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) από την Ευρωπαϊκή Ένωση και θεωρείται ζωτικής σημασίας για την άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, βρίσκεται αντιμέτωπο με τη σκληρή πραγματικότητα των διεθνών αγορών αλλά και του γεωπολιτικού ρίσκου.
Γιατί ανοίγει θέμα κόστους
Η απόφαση της Ελλάδας να επανεξετάσει το ύψος της επένδυσης δεν είναι αυθαίρετη. Βασίζεται σε αντικειμενικά δεδομένα που έχουν μεταβληθεί δραματικά από τον αρχικό σχεδιασμό του έργου.
Οι κυριότεροι παράγοντες που οδηγούν στην αναθεώρηση του προϋπολογισμού (ο οποίος αρχικά υπολογιζόταν στα 1,9 δισ. ευρώ) είναι:
Αύξηση Τιμών Πρώτων Υλών: Η τιμή του χαλκού και του αλουμινίου, βασικών υλικών για την κατασκευή των υποθαλάσσιων καλωδίων, έχει σημειώσει ραγδαία άνοδο στις διεθνείς αγορές.
Κόστος Υπηρεσιών: Η δέσμευση εξειδικευμένων πλοίων για την πόντιση καλωδίων σε μεγάλα βάθη έχει γίνει εξαιρετικά δαπανηρή λόγω της αυξημένης ζήτησης παγκοσμίως για έργα υπεράκτιων αιολικών πάρκων.
Γεωπολιτικό Ρίσκο: Η ασταθής κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και η στάση της Τουρκίας αυξάνουν τα ασφάλιστρα κινδύνου για το έργο, προσθέτοντας «καπέλο» στον τελικό λογαριασμό.
Η στάση του ΑΔΜΗΕ και το αίτημα προς τη Λευκωσία
Ο ΑΔΜΗΕ, ως ο νέος φορέας υλοποίησης που ανέλαβε να διασώσει το έργο από τον προηγούμενο ανάδοχο (EuroAsia Interconnector), επιδιώκει να διασφαλίσει ότι η επένδυση δεν θα καταρρεύσει οικονομικά.
Η ελληνική πλευρά διαμηνύει ότι για να προχωρήσει η κατασκευή, πρέπει να υπάρξει επικαιροποίηση της μελέτης κόστους-οφέλους (CBA) και να ληφθούν δεσμευτικές αποφάσεις από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Κύπρου (ΡΑΕΚ). Συγκεκριμένα, η Αθήνα ζητά:
Να ξεκινήσει η ανάκτηση εσόδων για τον φορέα υλοποίησης κατά τη διάρκεια της κατασκευής και όχι μετά την ολοκλήρωση του έργου, ώστε να υπάρχει ροή χρηματοδότησης.
Να ξεκαθαρίσει το ποσοστό συμμετοχής της Κύπρου στο γεωπολιτικό ρίσκο, σε περίπτωση που το έργο καθυστερήσει ή εμποδιστεί από εξωγενείς παράγοντες.
Οι δισταγμοί της Κύπρου
Από την άλλη πλευρά, η Λευκωσία εμφανίζεται διστακτική. Η κυπριακή κυβέρνηση στηρίζει πολιτικά το έργο, καθώς είναι ο μοναδικός δρόμος για να συνδεθεί το νησί με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο και να μειωθεί το κόστος ρεύματος μακροπρόθεσμα.
Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις σχετικά με την επιβάρυνση των Κύπριων καταναλωτών πριν το καλώδιο λειτουργήσει. Η κυπριακή πλευρά ανησυχεί ότι μια αύξηση στα τέλη δικτύου τώρα, για ένα έργο που θα ολοκληρωθεί σε 4-5 χρόνια (αισιόδοξο σενάριο), θα προκαλέσει κοινωνικές αντιδράσεις, ειδικά σε μια περίοδο ακρίβειας. Επιπλέον, ζητά περισσότερες διασφαλίσεις ότι το τελικό κόστος δεν θα εκτροχιαστεί περαιτέρω.
Η γεωπολιτική διάσταση
Το έργο δεν είναι μόνο οικονομικό. Ο Great Sea Interconnector έχει τεράστια γεωπολιτική σημασία, καθώς συνδέει ενεργειακά την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή (Ισραήλ). Η ΕΕ έχει ήδη εγκρίνει χρηματοδότηση ύψους 657 εκατ. ευρώ από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF), δείχνοντας την ισχυρή της βούληση να υλοποιηθεί.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες πιέζουν για άμεση συμφωνία μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών Ελλάδας και Κύπρου, προειδοποιώντας ότι οι καθυστερήσεις θέτουν σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Συμπέρασμα: Ώρα αποφάσεων
Η κίνηση της Ελλάδας να ζητήσει επανεξέταση του κόστους λειτουργεί ως καταλύτης εξελίξεων. Οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς αναμένονται συναντήσεις κορυφής μεταξύ των Υπουργείων Ενέργειας των δύο χωρών.
Το δίλημμα είναι σαφές: Είτε θα βρεθεί μια φόρμουλα επιμερισμού του αυξημένου κόστους που θα ικανοποιεί και τις δύο πλευρές (και τους επενδυτές), είτε το έργο κινδυνεύει να μπει ξανά στον «πάγο», αφήνοντας την Κύπρο ενεργειακά μετέωρη και την Ελλάδα να αναζητά άλλους δρόμους για την εξαγωγή της πράσινης ενέργειάς της.
