Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Οι αυξανόμενες εντάσεις του Αζερμπαϊτζάν με την Τουρκία, λόγω διαφωνιών σε ζητήματα θρησκευτικής και περιφερειακής πολιτικής, ενδέχεται να έχουν μια υποβόσκουσα οικονομική διάσταση.
Φιλοκυβερνητικό Αζέρικο ΜΜΕ πrος Τουρκία «Δεν είμαστε η τράπεζά σας»
Ένα φιλοκυβερνητικό ειδησεογραφικό μέσο του Αζερμπαϊτζάν αφήνει να εννοηθεί ότι το Μπακού δεν προτίθεται να παρέχει οικονομική στήριξη στην Άγκυρα, παρά τους στενούς στρατηγικούς δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών, επισημαίνει σε άρθρο του τουρκικό ΜΜΕ, αναφέροντας:
Οι σχέσεις μεταξύ των παραδοσιακά στενών συμμάχων έχουν δοκιμαστεί τις τελευταίες εβδομάδες, μετά από διαφωνίες σχετικά με τους περιορισμούς που έχει επιβάλει το Αζερμπαϊτζάν στη χρήση μαντίλας στα σχολεία, καθώς και λόγω των στενών δεσμών της χώρας με το Ισραήλ.
Η ένταση έγινε ακόμη πιο εμφανής όταν Τούρκοι δημόσιοι παράγοντες και αξιωματούχοι άσκησαν κριτική στους κανόνες του Μπακού για τις σχολικές στολές, προκαλώντας την αντίδραση Αζέρων αξιωματούχων, οι οποίοι κατηγόρησαν τους επικριτές για παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.
Η διαμάχη κλιμακώθηκε όταν το Αζερμπαϊτζάν κήρυξε 31 Τούρκους υπηκόους «ανεπιθύμητα πρόσωπα» (persona non grata), εξαιτίας αναρτήσεών τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τις οποίες ασκούσαν κριτική στο Μπακού.
Παράλληλα, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απομάκρυνε τον σύμβουλό του, Οκτάι Σαράλ, μετά τη δημόσια κριτική που άσκησε ο τελευταίος στους περιορισμούς του Αζερμπαϊτζάν σχετικά με τη μαντίλα.
Μια ακόμη ένδειξη της αυξανόμενης διπλωματικής έντασης καταγράφηκε στις 30 Οκτωβρίου, όταν ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, δεν παρέστη στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών στην Άγκυρα, παρά την προσωπική πρόσκληση που είχε λάβει από τον Ερντογάν.
Το Αζερμπαϊτζάν εκπροσωπήθηκε από τον Υπουργό Εξωτερικών, Τζεϊχούν Μπαϊράμοφ. Τα μέσα ενημέρωσης του Αζερμπαϊτζάν απέδωσαν την απουσία του Αλίεφ σε προγραμματισμένες υποχρεώσεις, ενώ οι αξιωματούχοι δεν έδωσαν καμία δημόσια εξήγηση.
Το επίμαχο άρθρο ΜΜΕ του Αζερμπαϊτζάν
Σε αυτό το πλαίσιο, ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 18 Οκτωβρίου στον φιλοκυβερνητικό ειδησεογραφικό ιστότοπο Day.az, υποστήριξε ότι οι δημόσιες διαφωνίες μεταξύ των δύο χωρών ενδέχεται να υποκρύπτουν μια βαθύτερη διένεξη που αφορά το χρήμα και τις προσδοκίες της Άγκυρας για οικονομική στήριξη από το Μπακού.
Σύμφωνα με ανάλυση της 30ής Οκτωβρίου από την Κονιούλ Χαλίλοβα, δημοσιογράφο του αζερικού τμήματος του BBC, το άρθρο του Day.az —με τίτλο «Ο προϋπολογισμός του Αζερμπαϊτζάν δεν αποτελεί αποθεματικό ταμείο για Τούρκους αξιωματούχους»— υποστήριζε ότι, παρόλο που το Αζερμπαϊτζάν παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους επενδυτές και στενότερους συμμάχους της Τουρκίας, «Δεν υπάρχει λόγος να μετατραπεί το Μπακού σε ένα νέο Κατάρ. Ο προϋπολογισμός του Αζερμπαϊτζάν δεν αποτελεί αποθεματικό ταμείο για την τουρκική κυβέρνηση», αναφέρεται, σύμφωνα με το BBC, στο εν λόγω άρθρο.
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, το άρθρο ενδέχεται να αντικατοπτρίζει ανησυχίες στο Μπακού σχετικά με πιθανές προσδοκίες ότι το Αζερμπαϊτζάν θα παρέχει πρόσθετη οικονομική βοήθεια στην Τουρκία, αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι η Άγκυρα έχει υποβάλει τέτοιο αίτημα.
Οικονομικοί δεσμοί αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων
Η κρατική ενεργειακή εταιρεία του Αζερμπαϊτζάν, SOCAR, αποτελεί τον μεγαλύτερο ξένο επενδυτή στην Τουρκία, με επενδύσεις που υπερβαίνουν τα 18 δισεκατομμύρια δολάρια στους τομείς της ενέργειας, των πετροχημικών και της εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics), όπως αναφέρει η διοίκηση της SOCAR Turkey.
Στα κύρια περιουσιακά της στοιχεία περιλαμβάνονται το διυλιστήριο STAR —το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2018 με κόστος περίπου 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων— και η Petkim, μία από τις σημαντικότερες παραγωγούς πετροχημικών προϊόντων στην Τουρκία.
Οι δύο χώρες διατηρούν επίσης στενούς δεσμούς στον ενεργειακό τομέα.
Η Τουρκία αποτελεί βασική χώρα διέλευσης για τις εξαγωγές φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν προς την Ευρώπη, ενώ το Αζερμπαϊτζάν είναι σημαντικός προμηθευτής φυσικού αερίου για την Τουρκία. Μια 15ετής συμφωνία, που υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2026, προβλέπει την παράδοση 33 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου από το κοίτασμα Absheron του Αζερμπαϊτζάν προς την Τουρκία, με έναρξη το 2029.
Η οικονομική αυτή σχέση δεν είναι καινούργια. Κατά τη διάρκεια της νομισματικής κρίσης στην Τουρκία το 2021 και το 2022, η Άγκυρα φέρεται να εξέτασε το ενδεχόμενο σύναψης συμφωνίας ανταλλαγής νομισμάτων (currency swap) με το Αζερμπαϊτζάν, προκειμένου να ενισχύσει τα συναλλαγματικά της αποθέματα.
Αν και το Αζερμπαϊτζάν διέψευσε ότι οι κεντρικές τράπεζες των δύο χωρών διαπραγματεύονταν μια τέτοια συμφωνία, το κρατικό ταμείο πετρελαίου του Αζερμπαϊτζάν κατέθεσε 1 δισεκατομμύριο ευρώ στην κεντρική τράπεζα της Τουρκίας τον Ιανουάριο του 2022, χαρακτηρίζοντας την κίνηση αυτή τόσο ως επένδυση όσο και ως συμβολή στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της Τουρκίας.
Η κατάθεση 1 δισεκατομμυρίου ευρώ από το Αζερμπαϊτζάν στην Τουρκία
Το 2022, σε μια περίοδο που η Τουρκία επιδίωκε την ενίσχυση των συναλλαγματικών της αποθεμάτων εν μέσω της απότομης υποτίμησης της λίρας, δύο Τούρκοι αξιωματούχοι δήλωσαν στο Middle East Eye ότι βρισκόταν υπό συζήτηση μια συμφωνία ανταλλαγής νομισμάτων ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ με το Αζερμπαϊτζάν.
Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας του Αζερμπαϊτζάν διέψευσε στη συνέχεια ότι οι κεντρικές τράπεζες των δύο χωρών διεξήγαγαν διαπραγματεύσεις για μια τέτοια συμφωνία.
Την ίδια περίπου περίοδο, το Κρατικό Ταμείο Πετρελαίου του Αζερμπαϊτζάν (SOFAZ) ανακοίνωσε ότι κατέθεσε 1 δισεκατομμύριο ευρώ στην κεντρική τράπεζα της Τουρκίας για διάστημα έξι μηνών.
Το SOFAZ ανέφερε ότι η κατάθεση αποτελούσε μέρος της επενδυτικής του στρατηγικής.
Η διάκριση αυτή ήταν σημαντική. Μια συμφωνία ανταλλαγής νομισμάτων (currency swap) θα δημιουργούσε μια χρηματοοικονομική διευθέτηση μεταξύ των δύο κεντρικών τραπεζών —κάτι που ενδεχομένως θα είχε πολιτικές προεκτάσεις—, ενώ το SOFAZ παρουσίασε την κατάθεσή του ως επένδυση και όχι ως συμφωνία ανταλλαγής νομισμάτων ή χρηματοοικονομική διάσωση.
Το περιστατικό ανέδειξε την προτίμηση του Μπακού να διατηρεί χρηματοοικονομικούς δεσμούς με την Άγκυρα, χωρίς ωστόσο να αναλαμβάνει απαραίτητα την ευθύνη για τη στήριξη του τουρκικού νομίσματος ή των οικονομικών πολιτικών της Τουρκίας.
Ο Αλίεφ τονίζει την οικονομική ανεξαρτησία του Αζερμπαϊτζάν
Η συζήτηση έφερε επίσης ξανά στο προσκήνιο δηλώσεις του Αλίεφ σχετικά με τις αγορές εξοπλισμού από τη χώρα του.
Μιλώντας σε συνέδριο του κυβερνώντος κόμματος «Νέο Αζερμπαϊτζάν» (New Azerbaijan Party) στις 2 Οκτωβρίου, ο Αλίεφ δήλωσε ότι το Αζερμπαϊτζάν αγόρασε τα όπλα του με δικά του χρήματα και δεν βασίστηκε στη βοήθεια κανενός.
«Δεν έχουμε ανάγκη τη βοήθεια ή την κηδεμονία κανενός. Ό,τι διαθέτουμε, το αγοράσαμε με δικά μας χρήματα. Προμηθευτήκαμε όλο τον οπλισμό μας, μέχρι και την τελευταία σφαίρα, σε τιμές παγκόσμιας αγοράς», ανέφερε ο Αλίεφ.
Ωστόσο, η Τουρκία έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Αζερμπαϊτζάν, ιδίως μέσω της πώλησης οπλισμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones). Το Αζερμπαϊτζάν απέκτησε τουρκικής κατασκευής drones τύπου Bayraktar TB2, τα οποία έπαιξαν καθοριστικό ρόλο κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2020 με την Αρμενία για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Ο ίδιος ο Αλίεφ δήλωσε τον Οκτώβριο του 2020 ότι τα drones που αγοράστηκαν από την Τουρκία κατέστρεψαν αρμενικό στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας περίπου 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.
Ξεκαθάρισε επίσης τότε ότι το Αζερμπαϊτζάν είχε πληρώσει για τον εξοπλισμό, αντί να τον λάβει δωρεάν.
Στην ομιλία του στις 2 Οκτωβρίου, δεν κατονόμασε την Τουρκία. Ωστόσο, οι δηλώσεις του ερμηνεύτηκαν από ορισμένους φιλοκυβερνητικούς σχολιαστές ως δήλωση της οικονομικής ανεξαρτησίας του Αζερμπαϊτζάν και της προσδοκίας του να αντιμετωπίζεται ως ισότιμος εταίρος και όχι ως ένας «δευτερεύων» σύμμαχος.
Προβληματισμός να καταστεί το Αζερμπαϊτζάν το «νέο Κατάρ» για την Τουρκία
Σύμφωνα με πληροφορίες, το άρθρο στην ιστοσελίδα Day.az αναφέρθηκε στις επενδύσεις της SOCAR στην Τουρκία, στα έργα τουρκικών εταιρειών στην περιοχή του Καραμπάχ στο Αζερμπαϊτζάν και σε άλλους οικονομικούς δεσμούς, προτού συγκρίνει τη θέση του Αζερμπαϊτζάν με την οικονομική στήριξη που παρείχε το Κατάρ στην Τουρκία κατά τη διάρκεια της νομισματικής κρίσης του 2018.
Η σύγκριση αυτή είχε σημασία, καθώς το Κατάρ είχε προσφέρει σημαντική οικονομική ενίσχυση στην Άγκυρα σε μια περίοδο οικονομικής αναταραχής, αποτελώντας βασικό στήριγμα για την τουρκική κυβέρνηση.
Ο Αζέρος πολιτικός αναλυτής Σαχίν Τζαφερλί δήλωσε στο BBC ότι στο Μπακού κυκλοφορούσαν έντονες φήμες πως η Τουρκία είχε ζητήσει μεγαλύτερες επενδύσεις και οικονομική στήριξη από το Αζερμπαϊτζάν, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις οικονομικές της δυσκολίες.
Ανέφερε ότι τέτοιες συζητήσεις κυκλοφορούσαν μεταξύ δημοσιογράφων που εργάζονται σε φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, τόνισε ωστόσο ότι δεν υπήρξε επίσημη επιβεβαίωση για ένα τέτοιο αίτημα.
Ο Αζέρος πολιτικός επιστήμονας Αχμέντ Αλίλι δήλωσε επίσης στο BBC ότι στη χώρα του εκφράζονται ανησυχίες μήπως το Αζερμπαϊτζάν καταστεί το «νέο Κατάρ» της Τουρκίας. Υ
ποστήριξε ότι το Μπακού επιθυμεί να διατηρήσει τις επενδύσεις του στην Τουρκία, χωρίς όμως να αναλάβει οικονομικές δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να συνδέσουν τα αποθεματικά του Αζερμπαϊτζάν με τις οικονομικές πολιτικές της Άγκυρας.
Από την πλευρά τους, Τούρκοι αξιωματούχοι παρουσιάζουν την οικονομική σχέση μεταξύ των δύο χωρών ως μια σχέση αμοιβαίων επενδύσεων, εμπορίου και κοινών έργων, και όχι ως παροχή οικονομικής βοήθειας.
Μιλώντας πέρυσι στο Φόρουμ Επενδύσεων Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν στο Μπακού, ο Τούρκος Αντιπρόεδρος Τζεβντέτ Γιλμάζ απηύθυνε κάλεσμα για ενίσχυση των αμοιβαίων επενδύσεων μεταξύ των δύο χωρών, καθώς και για την υλοποίηση κοινών επενδυτικών πρωτοβουλιών σε τρίτες χώρες.
Συνεπώς, η οικονομική σχέση παραμένει ουσιαστική, παρά τις πρόσφατες πολιτικές εντάσεις. Η SOCAR συνεχίζει να επενδύει στην Τουρκία, ενώ οι δύο χώρες διατηρούν μακροπρόθεσμα σχέδια ενεργειακής συνεργασίας.
Η διαφωνία φαίνεται να μην αφορά το αν το Αζερμπαϊτζάν πρέπει να διατηρήσει την οικονομική του εταιρική σχέση με την Τουρκία, αλλά το κατά πόσον η σχέση αυτή θα πρέπει να επεκταθεί στην παροχή οικονομικής στήριξης για την αντιμετώπιση των οικονομικών δυσχερειών της Άγκυρας."
Η αντανάκλαση στα Ελληνοτουρκικά
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι , το Μπακού επιθυμεί να διαφυλάξει τη στρατηγική του σχέση με την Τουρκία —μια σχέση που περιγράφεται με το σύνθημα «ένα έθνος, δύο κράτη»— θέτοντας παράλληλα σαφέστερα όρια μεταξύ της οικονομικής συνεργασίας και των οικονομικών υποχρεώσεων.
Ωστόσο το γεγονός ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν προτίθεται να παρέχει οικονομική στήριξη στην Άγκυρα, παρά τους στενούς στρατηγικούς δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών, θα έχει αντανάκλαση στα Ελληνοτουρκικά, ανακόπτοντας την χρηματοδότηση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και ενδεχομένως την τήρηση των προβλέψεων της Διάσκεψης της Σούσα, περί από κοινού στρατιωτικής συνδρομής σε περίπτωση πολεμικής αναμέτρησης με άλλη χώρα-ίδε Ελλάδα-.
Ιδιαίτερα το τελευταίο θα είναι εξόχως σημαντικό, ενώ καθοριστικό ρόλο θα παίξει το Ισραήλ και η συμμαχία μας με αυτό, αφού ως γνωστόν οι σχέσεις Μπακού-Τελ Αβιβ είναι ιδιαίτερα στενές.
