Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Ο γνωστός Αμερικανός ειδικός Σινάν Σίντι σε άρθρο του στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου για την υπεράσπιση της Δημοκρατίας, που δημοσιεύθηκε και στην Καθημερινή, αναφέρει ότι ο πόλεμος του Τραμπ στο Ιράν διαλύει το ΝΑΤΟ ουσιαστικά και δημιουργεί νέες συμμαχίες για Ελλάδα και Τουρκία, που έχουν διαφορετικά συμφέροντα.
Ο ίδιος τονίζει ότι "η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με το Ιράν ωθεί τις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου να επενδύσουν σε νέες συμμαχίες ασφαλείας. Αυτό οφείλεται εν μέρει στα σοβαρά πλήγματα που δέχθηκαν τα αραβικά κράτη του Κόλπου από ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις, καθώς και στην εκτίμηση των περιφερειακών δυνάμεων ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να μην ενδιαφέρονται πλέον τόσο για την εγγύηση της ασφάλειας της περιοχής.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν το Σύμφωνο της Μέκκας τον Αύγουστο. Ωστόσο, δεν αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα για την προσπάθεια της Ελλάδας, του Ισραήλ και της Κύπρου να διαμορφώσουν ένα στενότερο πλαίσιο ασφαλείας. Ο κύριος λόγος για τον οποίο επενδύουν στη συλλογική ασφάλεια είναι ο αυξανόμενος φόβος τους απέναντι στον τουρκικό επεκτατισμό.
Η Τουρκία έσπευσε να εκμεταλλευτεί την αποδυνάμωση του Ιράν ως σημαντικού περιφερειακού δρώντος, με τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να προβάλλει διαρκώς την επιθυμία της χώρας να αναγνωρίζεται ως «παγκόσμιος δρώντας».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ μπορεί να "σκοτώσει" το τουρκικό USV PIRANA
Ενώ η επικαιρότητα εστιάζει στο ποιος κερδίζει την αντιπαράθεση με το Ιράν, η Άγκυρα έχει εδραιώσει αθόρυβα τη θέση της στη Συρία και σε όλη την Αφρική μέσω στρατιωτικών βάσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και πωλήσεων οπλισμού· έχει εμβαθύνει τις στρατηγικές επενδύσεις στη Ρωσία, καλύπτοντας τους τομείς της ενέργειας και του εμπορίου· έχει υιοθετήσει μια ολοένα και πιο αναθεωρητική στάση στη Μεσόγειο, όπως καταδεικνύει η μαξιμαλιστική ερμηνεία των θαλάσσιων συνόρων της στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Άγκυρα έχει αναπτύξει στενότερους δεσμούς με σημαντικές αραβικές δυνάμεις με στόχο την απομόνωση και την υπονόμευση του Ισραήλ,κυρίως μέσω συμφωνιών όπως το Σύμφωνο της Μέκκας, υποστηρίζοντας παράλληλα τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Χαμάς και, ενδεχομένως, η Χεζμπολάχ.
Υπό αυτό το πρίσμα, η αμυντική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποτελεί ένα ουσιαστικό αντίβαρο και μια πρωτοβουλία που οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να ενισχύσουν. Κανένα από αυτά τα κράτη δεν επιδιώκει να απειλήσει την Άγκυρα· αισθάνονται όμως την ανάγκη να λάβουν αμυντικά μέτρα απέναντι στην κλιμακούμενη επιθετική της συμπεριφορά.
Η πιο πρόσφατη εκδήλωση αυτής της συνεργασίας είναι μια σημαντική συμφωνία αμυντικών εξαγωγών μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ, γνωστή ως «Ασπίδα του Αχιλλέα» (Achilles Shield), η οποία παρέχει στην Αθήνα νέα μέσα για την αντιμετώπιση τυχόν κλιμάκωσης της έντασης.
Η συμφωνία, ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, προβλέπει την εγκατάσταση ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας που θα εκσυγχρονίσει τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις με ισραηλινής κατασκευής συστήματα αντιπυραυλικής και αντιαεροπορικά συστήματα.
Τα ενεργειακά έργα μεταξύ των τριών χωρών έχουν ενισχύσει τη διασυνδεσιμότητα, την περιφερειακή ειρήνη και την οικονομική συνεργασία κατά την τελευταία δεκαετία. Η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκρότησαν τον Ενεργειακό Διάλογο «3+1» της Ανατολικής Μεσογείου το 2019, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την ανάγκη για μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια.
Η συνεργασία αυτή συνέχισε να αναπτύσσεται. Η πρωτοβουλία «3+1» θεσμοθετήθηκε περαιτέρω τον Ιούνιο του 2026 με την ίδρυση του Ενεργειακού Κέντρου Ανατολικής Μεσογείου (EMEC). Τον Σεπτέμβριο του 2026, η Τριμερής Σύνοδος Κορυφής μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου συνέχισε τις συνομιλίες σχετικά με το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης GREGY, τη συνεργασία στον τομέα του φυσικού αερίου και τις δεσμεύσεις για τη θαλάσσια ασφάλεια.
Η Άγκυρα απάντησε σε αυτό το πυκνό πλέγμα συνεργασίας με πίεση αντί για διπλωματία. Τον Μάρτιο του 2026, η Τουρκία ανέπτυξε μαχητικά F-16 στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου, για πρώτη φορά που στάθμευσε εκεί πολεμικά αεροσκάφη.
Τον Ιούνιο, τουρκικά μαχητικά παρενόχλησαν αεροσκάφη που μετέφεραν τους υπουργούς Άμυνας της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας, οι οποίοι κατευθύνονταν σε σύνοδο της ΕΕ στην Κυπριακή Δημοκρατία. Παράλληλα, η Άγκυρα προετοιμάζει νομοθεσία για την ενσωμάτωση των αξιώσεων περί «Γαλάζιας Πατρίδας» στο εσωτερικό δίκαιο, οι οποίες επικαλύπτουν τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες της Ελλάδας και της Κύπρου.
Τουρκικά αεροσκάφη και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) προέβησαν σε 25 παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου μέσα σε μία μόνο ημέρα του Αυγούστου, συμπεριλαμβανομένης μιας εικονικής αερομαχίας, ενώ ο Ερντογάν, μετά την υπογραφή της συμφωνίας «Ασπίδα του Αχιλλέα», προειδοποίησε την Αθήνα να «εγκαταλείψει τον λανθασμένο δρόμο» του εξοπλισμού των νησιών της.
Η Άγκυρα έχει πλέον μετασταθμεύσει την 51η Ταξιαρχία Καταδρομών, δύναμης 2.000 ανδρών, στο Σοκέ (Soke), ακριβώς απέναντι από τη Σάμο. Το σωρευτικό αποτέλεσμα είναι μια σταθερή στρατιωτικοποίηση του αμφισβητούμενου χώρου.
Η παράλληλη πορεία της Τουρκίας διατρέχει τον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, με το Σύμφωνο της Μέκκας να αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα της. Η συμφωνία δεσμεύει τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν να αντιμετωπίζουν μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε εξ αυτών ως επίθεση εναντίον όλων, και η φιλοδοξία της Άγκυρας είναι να μετατρέψει αυτή τη δέσμευση σε ένα μπλοκ που θα περικυκλώνει διπλωματικά το Ισραήλ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο Ζελένσκι προκαλεί επίτηδες ενεργειακή κρίση στην ΕΕ
Η φιλοδοξία αυτή είναι απίθανο να υλοποιηθεί, καθώς το σύμφωνο δεν εδράζεται στην εμπιστοσύνη. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες αναλύσεις, το εγχείρη Το Ριάντ και η Άγκυρα ανταγωνίζονται για την ηγεσία των Σουνιτών εδώ και μια δεκαετία, έχουν διαιρεθεί έντονα για την Μουσουλμανική Αδελφότητα και τον αποκλεισμό του Κατάρ το 2017, και η στρατηγική ενασχόληση του Πακιστάν παραμένει η Ινδία, όχι το Λεβάντε.
Οι τρεις πλευρές διαφοροποιούνται επίσης ως προς το ζήτημα του Ισραήλ: η Τουρκία διατηρεί την επίσημη αναγνώριση, η εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία παραμένει πιθανό ενδεχόμενο, ενώ η αναγνώριση από το Πακιστάν θεωρείται αδιανόητη στο εσωτερικό της χώρας.
Η πρώτη δοκιμασία ήταν αποκαλυπτική: εντός 48 ωρών από την υπογραφή της συμφωνίας, δυνάμεις των Χούθι έπληξαν διυλιστήριο της Saudi Aramco στο Τζαζάν, χωρίς ωστόσο το Ριάντ να ζητήσει τη συνδρομή των νέων εταίρων του. Ελλείψει κοινής διοίκησης, μηχανισμού ενεργοποίησης και συγκεκριμένου αντιπάλου, το σύμφωνο είναι εκτεθειμένο σε κινδύνους όπως η εμπλοκή σε συγκρούσεις συμμάχων (chain-ganging) και η μετατόπιση της ευθύνης σε άλλους (buck-passing). Τα κοινά παράπονα δεν συνιστούν κοινή στρατηγική ούτε αποτελούν τη βάση για μια κοινή άμυνα.
Αυτά τα ανταγωνιστικά πλαίσια συνιστούν, κατά πολλούς, ένα κλασικό παράδειγμα «διλήμματος ασφαλείας»: οι κινήσεις προληπτικής θωράκισης (hedging) κάθε μπλοκ εκλαμβάνονται από την άλλη πλευρά ως προετοιμασία επίθεσης, και ο κίνδυνος δεν είναι υποθετικός. Τον Αύγουστο, το Ισραήλ έπληξε την αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη Συρία για να αποτρέψει τουρκική ανάπτυξη δυνάμεων, κίνηση που ο απεσταλμένος της Ουάσιγκτον χαρακτήρισε περιττή κλιμάκωση.
Ωστόσο, το δίλημα είναι ασύμμετρο, καθώς η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ επιδιώκουν τη διατήρηση μιας υφιστάμενης τάξης πραγμάτων, με κυριαρχία βασισμένη σε συνθήκες, καθορισμένα θαλάσσια σύνορα και ελευθερία ναυσιπλοΐας.
Αντιθέτως, η Τουρκία επιδιώκει την αναθεώρησή της. Τα πυραυλικά της συστήματακαι τα ραντάρ της δεν καταλαμβάνουν εδάφη ούτε επαναχαράσσουν την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)· αυτό επιτυγχάνεται μέσω των NAVTEX, των κηρύξεων θαλάσσιων πάρκων, της ανάπτυξης μαχητικών σε προκεχωρημένες βάσεις και της επίκλησης του casus belli. Η αποτροπή που αυξάνει το κόστος μιας τετελεσμένης ενέργειας (fait accompli) μειώνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης αντί να τον προκαλεί.
Συνεπώς, η συνεργασία μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ προσφέρει ένα πολύ πιο αξιόπιστο περιβάλλον ασφάλειας σε σχέση με το Σύμφωνο της Μέκκας. Προκύπτει από μια πορεία συνεργασίας άνω της δεκαετίας στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας, η οποία έθεσε τις βάσεις για ένα ισχυρότερο αμυντικό πλαίσιο, που πλέον περιλαμβάνει τριμερές σχέδιο κοινής δράσης για κοινές επιχειρήσεις και εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων.
Η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε ουσιαστικό εκσυγχρονισμό των αμυντικών της δυνατοτήτων, ευθυγραμμισμένο με τους στόχους των ΗΠΑ, και παραμένει βασικός σύμμαχος της Ουάσιγκτον. Ως μία από τις μόλις έξι χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ που δαπανούν τουλάχιστον το 3% του ΑΕΠ τους για την άμυνα, εστιάζει στις δυνατότητες που απαιτεί ένα περιβάλλον αυξανόμενων απειλών.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο σταυροδρόμι της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και των Βαλκανίων, σε συνδυασμό με την ισχύ της ως ναυτικής δύναμης στην Ανατολική Μεσόγειο, την καθιστά πολύτιμη για τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Στον κόλπο της Σούδας, στην Κρήτη, φιλοξενούνται η Εγκατάσταση Εκτόξευσης Πυραύλων του ΝΑΤΟ και το μεγαλύτερο λιμάνι βαθέων υδάτων της περιοχής. Το λιμάνι αυτό φιλοξένησε πρόσφατα το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford για εργασίες συντήρησης, στο πλαίσιο σημαντικών πολεμικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν.
Η Ουάσιγκτον οφείλει να προσδώσει ουσιαστικό περιεχόμενο σε αυτό το πλαίσιο συνεργασίας. Πρώτον, η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να επισπεύσει την εξέταση κάθε αιτήματος μεταφοράς αμυντικού υλικού από το Ισραήλ στην Ελλάδα,εφόσον απαιτείται έγκριση των ΗΠΑ λόγω της χρήσης αμερικανικών εξαρτημάτων— και να διευρύνει την άσκηση «Ηνίοχος» που φιλοξενεί η Ελλάδα, ώστε να ενισχυθεί η διαλειτουργικότητα στο σχήμα «3+1».
Δεύτερον, το Κογκρέσο πρέπει να εγκρίνει τον νόμο «American-Hellenic-Israeli Eastern Mediterranean Counterterrorism and Maritime Security Partnership Act» (Νόμος για την Αμερικανο-Ελληνο-Ισραηλινή Συνεργασία στην Αντιμετώπιση της Τρομοκρατίας και τη Ναυτική Ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο), μια πρωτοβουλία που υποστηρίζεται από το Foundation for Defense of Democracies Action, προκειμένου να αποκτήσει το σχήμα «3+1» μια μόνιμη αρχιτεκτονική ασφαλείας και να αναβαθμιστούν οι αμερικανικές εγκαταστάσεις σε Ελλάδα και Κύπρο, παράλληλα με τον νόμο «Eastern Mediterranean Gateway Act».
Τρίτον, θα πρέπει να αναζωογονηθεί το σχήμα «3+1» σε υπουργικό επίπεδο, με την ασφάλεια, και όχι μόνο την ενέργεια στην ατζέντα, και να καταστεί σαφές ότι δεν θα γίνει ανεκτή η χρήση εξοπλισμού αμερικανικής προέλευσης ως μέσο άσκησης πίεσης εναντίον συμμάχων.
Μια τέτοια εξέλιξη θα εξυπηρετούσε και τα τουρκικά συμφέροντα. Ένα μπλοκ με σαφή όρια και αμυντικό προσανατολισμό, που απολαμβάνει την εμφανή στήριξη των ΗΠΑ, εξαλείφει την ασάφεια που ευνοεί τις λανθασμένες εκτιμήσεις.
Το χειρότερο σενάριο για την Άγκυρα δεν είναι η ύπαρξη ελληνικού δικτύου αεράμυνας, αλλά ένα επεισόδιο στο Αιγαίο ή πάνω από την Κύπρο που θα κλιμακωθεί σε κρίση μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ. Η προβλεψιμότητα είναι λιγότερο δαπανηρή από την πολιτική της οριακής κλιμάκωσης (brinkmanship), για όλες τις πλευρές".
