Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Με αφορμή το επίσημο Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της Ελληνίδας Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, και του Βούλγαρου ομολόγου της, Evtim Miloshev προχθές φέρνουμε στην επιφάνεια ένα τεράστιο κομμάτι της χώρας μας που αφορά τους χαμένους θησαυρούς της.
Πρόκειται για ιστορικά, αρχαία και ορθόδοξα κειμήλια, τα οποία κλάπηκαν σε διάφορες περιόδους ανωμαλίας στην χώρα μας από ξένους, που λεηλάτησαν χιλιάδες από αυτά, χωρίς να τα επιστρέψουν ποτέ.
Μία από αυτές τις συγκλονιστικές ιστορίες ήταν και η λεηλασία της Ιεράς Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης στο Παγγαίο από τον βουλγαρικό στρατό κατοχής το 1917, η οποία αποτελεί μία από τις πιο μελανές σελίδες στην ιστορία της Ανατολικής Μακεδονίας.
Η ΙΜ της Παναγίας Εικοσιφοινίσσης λεηλατήθηκε δύο φορές από τους Βουλγάρους κατακτητές τότε ( 1917-1943).
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι κατοχικές δυνάμεις αφαίρεσαν βίαια το σύνολο του πνευματικού και ιστορικού πλούτου του μοναστηριού.
Τον Αύγουστο του 1917, τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής εισέβαλαν στη μονή και μετέφεραν στη Σόφια τεράστιο αριθμό ιστορικών θησαυρών και κειμηλίων από τη Μονή Εικοσιφοινίσσης και άλλες μονές της περιοχής.
Πρώτα στις 23 Ιουνίου 1917, οι Βούλγαροι ανάγκασαν όλους τους μοναχούς να φύγουν και άφησαν το μοναστήρι έρημο. Ο βουλγαρικός στρατός αφαίρεσε και μετέφερε στη Βουλγαρία (στη Σόφια) αναρίθμητα ανεκτίμητα κειμήλια, χειρόγραφα και θησαυρούς της βιβλιοθήκης.
Οι μοναχοί επέστρεψαν στη μονή στις 10 Οκτωβρίου 1918, μετά την ήττα των δυνάμεων της Βουλγαρίας και της Γερμανίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η μαζική αιματοχυσία και σφαγή μοναχών στη μονή είχε συμβεί παλαιότερα, επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (συγκεκριμένα στις 25 Αυγούστου 1507, οπότε και σφαγιάστηκαν εκατοντάδες μοναχοί και προσκυνητές).
Η μαρτυρική ΙΜ υπέστη νέο, τεράστιο πλήγμα λίγα χρόνια αργότερα, στις 12 Ιουλίου 1943, όταν πυρπολήθηκε εκ νέου κατά τη διάρκεια της δεύτερης βουλγαρικής κατοχής, με την προστασία των Γερμανών τότε που τους παρέδωσαν την Μακεδονία, μετά την εισβολή.
Τι έκλεψαν οι Βούλγαροι από την ΙΜ της Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
Η πλούσια βιβλιοθήκη της Μονής περιελάμβανε 1.300 τόμους βιβλίων και 430 ανεκτίμητης αξίας χειρόγραφους κώδικες (από τους συνολικά 691 κώδικες που κλάπηκαν τότε μαζί με τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών).
Παράλληλα, εκλάπησαν εκατοντάδες πολύτιμα ιερά σκεύη, εικόνες και ευαγγέλια.
Για παράδειγμα οι 430 χειρόγραφοι κώδικες της Μονής Εικοσιφοινίσσης αποτελούσαν, μαζί με εκείνους της Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών, τον πυρήνα της γραπτής παράδοσης της περιοχής.
Για να εμβαθύνουμε σε αυτή την πτυχή, οι κώδικες αυτοί δεν ήταν απλά βιβλία, αλλά μοναδικά κείμενα, που περιλάμβαναν σπάνιες θεολογικές πραγματείες, βυζαντινά μουσικά χειρόγραφα, ιστορικές καταγραφές της περιοχής και κλασικά έργα.
Πολλοί από αυτούς έφεραν εξαιρετικές μικρογραφίες (μινιατούρες) και περίτεχνα πρωτογράμματα της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου.
Τα περισσότερα από τα κλεμμένα αντικείμενα μεταφέρθηκαν στη Σόφια και κατακρατήθηκαν στο Κέντρο Σλαβοβυζαντινών Σπουδών Ivan Dujčev και στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Βουλγαρίας. Αρκετά κομμάτια διοχετεύθηκαν παράνομα σε βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια και ιδιωτικές συλλογές της Ευρώπης και των ΗΠΑ.
Η υπογραφή μνημονίου μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας
Η υπογραφή αυτού του Μνημονίου Κατανόησης ανάμεσα στη Λίνα Μενδώνη και τον Evtim Miloshev αποτελεί το επιστέγασμα πολυετών διπλωματικών και εκκλησιαστικών προσπαθειών, το οποίο θα συνυπογράψουν ο Κ. Μητσοτάκης και ο Βούλγαρος πρόεδρο Ράντεφ σε 3 ημέρες.
Για την πλήρη εικόνα της διαδικασίας επιστροφής, αξίζει να σημειωθούν ορισμένες σημαντικές λεπτομέρειες:
Πριν καταλήξουν μόνιμα στις μονές τους, τα 48 κειμήλια θα μεταφερθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, όπου προγραμματίζεται να υπογραφούν τα σχετικά πρωτόκολλα στις 3 Οκτωβρίου 2026. Εκεί θα παραμείνουν εκτεθειμένα για το κοινό έως τις 5 Νοεμβρίου 2026.
Η συμφωνία αυτή δεν κλείνει οριστικά το θέμα, καθώς οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και άλλων ιστορικών αντικειμένων που κλάπηκαν την ίδια περίοδο και δεν περιλαμβάνονται σε αυτή την πρώτη φάση.
Η επιστροφή πραγματοποιείται με τη νομική μορφή της αμοιβαίας «κατάθεσης» κειμηλίων ιστορικής αξίας μεταξύ των δύο κρατών, γεγονός που επέτρεψε να ξεπεραστούν σύνθετα νομικά κολλήματα δεκαετιών.
Πρόκειται για μια τεράστια ηθική και ιστορική δικαίωση για την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης και ολόκληρη τη Μακεδονία.
