Η Μεγάλη Δευτέρα είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Ιωσήφ, του γιου του Ιακώβ, που αναφέρεται στη Παλαιά Διαθήκη και στην άκαρπη συκιά, που την καταράστηκε ο Χριστός και ξεράθηκε μ' ένα του λόγο.
Ο Ιωσήφ ήταν ο μικρότερος υιός του Ιακώβ ο οποίος όμως διώχθηκε από τα αδέλφια του λόγω της ενάρετης ζωής του και αρχικά τον έριξαν σ' ένα λάκκο και προσπάθησαν να εξαπατήσουν το πατέρα τους χρησιμοποιώντας ένα ματωμένο ρούχο ότι δήθεν τον κατασπάραξε κάποιο θηρίο.
Αφού δεν μπόρεσαν να εξαπατήσουν τον πατέρα τους, τον πούλησαν σε εμπόρους, οι οποίοι με την σειρά τους τον πούλησαν στον αρχιμάγειρα του βασιλιά της Αιγύπτου, τον Φαραώ Πετεφρή.
Εκεί ο Ιωσήφ αφού δεν ενέδωσε στις ερωτικές επιθυμίες της συζύγου του Πετεφρή, συκοφαντήθηκε από την ίδια και ο Φαραώ τον φυλάκισε. Κάποτε όμως ο Φαραώ είδε ένα παράξενο όνειρο και ζήτησε έναν ερμηνευτή. Ο Ιωσήφ ερμήνευσε ότι θα έλθουν στη χώρα επτά χρόνια ευφορίας και επτά ακαρπίας και λιμού. Ο Φαραώ ευχαριστημένος και ενθουσιασμένος από τη σοφία του, έδωσε στον Ιωσήφ αξιώματα.
Ο Ιωσήφ διαχειρίσθηκε άριστα την εξουσία και φρόντισε στα δύσκολα χρόνια του λιμού τον λαό. Στα πρόθυρα του λιμού τα αδέρφια του που τον είχαν φθονήσει φανερώθηκαν μπροστά του ζητώντας βοήθεια. Εκείνος όχι μόνο δεν τους κρατούσε κακία, αλλά αντιθέτως τα συγχώρεσε και τα προσκάλεσε μόνιμα στην Αίγυπτο μαζί με τους γονείς του.
Κατά την λειτουργική τελετουργία, τη Μεγάλη Δευτέρα το βράδυ τελείται ο όρθρος της Μεγάλης Τρίτης, δηλαδή η Ακολουθία του Νυμφίου, όπου στην υμνολογία κυριαρχεί η Παραβολή των 10 Παρθένων (Ιδού ο Νυμφίος έρχεται, Τον νυμφώνα σου βλέπω).
Ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος – Προτύπωση του Χριστού
Ο Ιωσήφ, ο αγαπημένος υιός του Πατριάρχη Ιακώβ, αποτελεί προεικόνιση του Ιησού Χριστού. Φθονήθηκε από τα αδέλφια του, ρίχθηκε σ’ έναν βαθύ λάκκο και πουλήθηκε για τριάντα αργύρια – όλα γεγονότα που προτυπώνουν τα Πάθη του Χριστού. Η πορεία του από τη δοκιμασία στην δόξα, από τη σκλαβιά στην ανύψωση, είναι μια ζωντανή μαρτυρία πίστης, υπομονής και συγχώρεσης.
Παρά τη συκοφαντία και τη φυλάκισή του από τη γυναίκα του Πετεφρή, ο Ιωσήφ δεν πικράθηκε, αλλά ανέμεινε τον χρόνο του Θεού. Όταν ερμήνευσε με σοφία το όνειρο του Φαραώ, έγινε πρωθυπουργός της Αιγύπτου και διέσωσε ολόκληρο τον λαό. Συγκλονιστική είναι η στάση του απέναντι στα αδέλφια του: δεν εκδικήθηκε, αλλά τους αγκάλιασε με αγάπη. Όπως και ο Χριστός, έτσι κι εκείνος συγχώρησε.
Η Άκαρπη Συκή – Προειδοποίηση για την Πνευματική Ακαρπία
Η σημερινή ημέρα περιλαμβάνει και τη μνήμη της άκαρπης συκής, την οποία καταράστηκε ο Ιησούς, και αμέσως ξεράθηκε (Ματθ. 21:19, Μάρκ. 11:13). Η πράξη αυτή δεν είναι απλώς ένα θαύμα τιμωρίας, αλλά μια ισχυρή πνευματική εικόνα: συμβολίζει τη Συναγωγή των Ιουδαίων που δεν καρποφόρησε πνευματικά, αλλά και κάθε ψυχή που ζει χωρίς καρπούς αρετής.
Η ενέργεια αυτή του Χριστού δίνει αφορμή για μια σπουδαία διδασκαλία. Όταν οι μαθητές απορούν με το πώς ξεράθηκε αμέσως η συκή, ο Κύριος τους διδάσκει τη δύναμη της πίστης:
«Ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε… καὶ τῷ ὄρει τούτῳ ἐρεῖτε· Ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενήσεται» (Ματθ. 21:21).
Η Εκκλησία μας προσκαλεί να ζήσουμε αυτή την εβδομάδα με πίστη δυνατή, χωρίς δισταγμούς, με στόχο να καρποφορήσει μέσα μας η Χάρις του Θεού.
Οι Ακολουθίες του Νυμφίου – Πορεία προς το Πάθος
Από σήμερα ξεκινούν οι κατανυκτικές «Ακολουθίες του Νυμφίου», με το συγκλονιστικό τροπάριο:
«Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός…»
Οι Ακολουθίες αυτές τελούνται τη Μεγάλη Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη, και μας προετοιμάζουν πνευματικά για τα γεγονότα της Σταύρωσης και της Ανάστασης.
Απολυτίκιον
Ἦχος πλ. δ'.
Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός, καὶ μακάριος ὁ δοῦλος, ὃν εὑρήσει γρηγοροῦντα, ἀνάξιος δὲ πάλιν, ὃν εὑρήσει ῥαθυμοῦντα. Βλέπε οὖν ψυχή μου, μὴ τῷ ὕπνῳ κατενεχθής, ἵνα μῄ τῷ θανάτῳ παραδοθῇς, καὶ τῆς βασιλείας ἔξω κλεισθῇς, ἀλλὰ ἀνάνηψον κράζουσα· Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος εἶ ὁ Θεός, διὰ τῆς Θεοτόκου ἐλέησον ἡμᾶς.
Εορτολόγιο
Σήμερα, σύμφωνα με το εορτολόγιο, έχουν γιορτή οι:
- Ευτύχιος
- Ευτύχης
- Ευτυχία
Άγιος Ευτύχιος πατριάρχης Κωνσταντινούπολης
Ο Άγιος Ευτύχιος γεννήθηκε το έτος 512 μ.Χ. και έζησε κατά την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α' του Μεγάλου.
Καταγόταν από την πόλη Θεία Κώμη της Φρυγίας και ήταν υιός του Αλεξάνδρου, σχολαρίου υπό τον στρατηγό Βελισσάριο και της Συνεσίας. Διδάχθηκε το ιερό Ευαγγέλιο και βαπτίσθηκε Χριστιανός από τον ιερέα Ησύχιο, ο οποίος ήταν παππούς του και λειτουργούσε στην Εκκλησία της Αυγουστοπόλεως.
Όταν ο Ιουστινιανός συγκάλεσε την Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο το 553μ.Χ., επειδή ὁ επίσκοπος Αμάσειας ήταν ασθενής και δεν μπορούσε να παρευρεθεί στην Σύνοδο, τον αντικατέστησε ὁ άγιος Ευτύχιος. Κατά τις συνεδρίες τής Συνόδου ὁ αοίδιμος Ευτύχιος εξέπληξε τόσο τον αυτοκράτορα όσο και τούς Πατέρες με τον πλούτο τον βαρετών του, τις γνώσεις του στην Άγια Γραφή, τις σοφές απαντήσεις του στους αιρετικούς και κυρίως με την υπόδειξη του ότι θα έπρεπε να αναθεματιστούν. Για τούς λόγους αυτούς εκτιμήθηκε από τον Ιουστινιανό, ὁ δε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Μηνάς τον απέδειξε, μετά από θείο φωτισμό, έως διάδοχό του. Έτσι όταν μετά από λίγους μήνες κοιμήθηκε ὁ Πατριάρχης Μηνάς, ὁ Ιουστινιανός κάλεσε τον Ευτύχιο και με την σύμφωνη έγκριση τόσο των αρχιερέων, όσο και τού λαού τής Κωνσταντινουπόλεως, αναδείχθηκε Πατριάρχης. Όταν όμως ὁ αυτοκράτορας απέπεσε στο κακόδοξο δόγμα του αφθαρτοδοκητισμού ὁ άγιος τον έλεγξε, με αποτέλεσμα να εξορισθεί στην μονή της μετάνοιάς του, στην Αμάσεια. Εκεί παρέμεινε δώδεκα χρόνια και όταν κοιμήθηκε ὁ Ιουστινιανός επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και ποίμανε θεαρέστως το ποίμνιό του για είκοσι τέσσερα περίπου ακόμη χρόνια και μετά εξεδήμησε προς τον Κύριο.
Ο Άγιος Ευτύχιος κοιμήθηκε με ειρήνη στις 5 Απριλίου το έτος 582 μ.Χ.
Απολυτίκιον
Ἦχος γ'. Τὴν ὡραιότητα.
Βίον οὐράνιον, Πάτερ κτησάμενος, σκεῦος ἐπάξιον, ὤφθης τῆς χάριτος, λόγω καὶ πράξει βέβαιων, τὴν θείαν σοὶ χορηγίαν ὅθεν ἱεράτευσας, ἰσαγγέλως τῷ Κτίσαντι, ἔνδοξε Εὐτύχιε, Ἐκκλησίας ὡράισμα, ἣν φύλαττε ταὶς σαὶς προστασίαις, πάσης ἀνάγκης ἀνωτέραν.
