Εκκλησία

Γόρτυνος Ιερεμίας: Ιεραποστολική δράση του αποστόλου Παύλου και η καταδίωξή του από τους ιουδαΐζοντες χριστιανούς

Γόρτυνος Ιερεμίας

1. Είπαμε, αδελφοί χριστιανοί, στο προηγούμενο κήρυγμά μας ότι το Ευαγγέλιο του Χριστού άρχισε να κηρύττεται και στον εθνικό κόσμο, στους ειδωλολάτρες δηλαδή και όχι μόνο στους Ιουδαίους. Το έργο αυτό, το κήρυγμα του Ευαγγελίου στα έθνη, το ανέλαβε κυρίως ο απόστολος Παύλος με κέντρο στην αρχή την Αντιόχεια. Αρχίζουν οι αποστολικές περιοδείες του μεγάλου αυτού Αποστόλου. Είπαμε στο προηγούμενο κήρυγμα για την ιεραποστολή στην Κύπρο και για τον μεγάλο καρπό από την ιεραποστολή αυτή, τό ότι κέρδισε στην πίστη του Χριστού τον μεγάλο Ρωμαίο ανθύπατο, τον Σέργιο Παύλο. Δεν έχω τον χρόνο, αγαπητοί μου, να σας μιλήσω αναλυτικά για όλες τις περιοδείες του μεγάλου αυτού Αποστόλου, που έγινε αετός και πέταξε παντού από τον μανιακό του πόθο να κηρύξει τον σταυρωθέντα και αναστάντα Ιησού Χριστό. Στα γρήγορα μόνο σάς λέγω ότι έχουμε τρεις περιοδείες του αποστόλου Παύλου, αν και σήμερα θα σας μιλήσω και για τέταρτη περιοδεία του.

2. Στην πρώτη του περιοδεία, μετά την Κύπρο πήγε στην νότιο Μικρά Ασία (στην Παμφυλία, την Πισιδία και την Λυκαονία). Παντού όπου πήγαινε ίδρυε χριστιανικές κοινότητες. Με βοηθούς τον Σίλα και τον Τιμόθεο άρχισε την δεύτερη περιοδεία του και πήγε στην Γαλατία και την Μακεδονία και από εκεί κατέβηκε στην Αχαΐα, που, ως ρωμαϊκή επαρχία, πρέπει να την εννοούμε ως Πελοπόννησο και Στερεά Ελλάδα μαζί. Ήλθε και στην Αθήνα, την πόλη των φιλοσόφων, αλλά δεν είχε πολύ επιτυχία το κήρυγμά του σ᾽ αυτήν. Με κέντρο την Έφεσο άρχισε έπειτα την τρίτη του περιοδεία και ίδρυσε Εκκλησίες στην δυτική παράλια λωρίδα της Μικράς Ασίας. Από εδώ, συνοδευόμενος και από άλλα πρόσωπα, πήγε στα Ιεροσόλυμα φέροντας στους εκεί χριστιανούς εισφορές από τις Εκκλησίες της Μακεδονίας και της Αχαΐας.

3. Στις περιοδείες του ο Απόστολος συναντούσε μιά μεγάλη δυσκολία που προερχόταν και αυτή από τους Ιουδαίους χριστιανούς. Είπαμε στα προηγούμενα κηρύγματά μας ότι η πρώτη δυσκολία ήταν αν θα πρέπει να κηρύττεται το Ευαγγέλιο και στους εθνικούς. Αυτό λύθηκε και αποφασίστηκε ότι, αφού ο Μεσσίας ήρθε για όλο τον κόσμο, σ᾽ όλα τα έθνη, λοιπόν, πρέπει να ακουστεί ο λόγος γι᾽ Αυτόν. Αλλά προέκυψε έπειτα και άλλη δυσκολία. Ακούστε: Όταν ο Απόστολος Παύλος πήγε στα Ιεροσόλυμα, ανέφερε στους εκεί αποστόλους και πρεσβυτέρους τα θαυμαστά φαινόμενα κατά τις περιοδείες του στους ειδωλολάτρες. Ότι δηλαδή αυτοί πιστεύουν στον Ιησού Χριστό και βαπτίζονται. Ο Θεός «άνοιξε στα έθνη θύρα πίστεως» (Πράξ. 15,4)! Οι Απόστολοι βεβαίως και οι πρεσβύτεροι εδόξασαν τον Θεό γι᾽ αυτό, αλλά μιά μερίδα χριστιανών, που αποτελείτο από Φαρισαίους, είπαν και επέμεναν ότι αυτοί, οι από τα έθνη βαπτιζόμενοι χριστιανοί, πρέπει να περιτέμνονται και να τηρούν και αυτοί τον μωσαϊκό Νόμο, όπως και οι Ιουδαίοι. Μάλιστα αντιπρόσωποι της μερίδας αυτής των Φαρισαίων από τα Ιεροσόλυμα πήγαν στην Αντιόχεια και έλεγαν στους εκεί χριστιανούς ότι χωρίς την περιτομή δεν μπορεί να σωθούν (Πράξ. 15,1). Έγινε μεγάλη αναστάτωση και ταραχή από το κήρυγμα αυτό των Φαρισαίων και για την λύση του προβλήματος που δημιουργήθηκε έγινε η πρώτη Σύνοδος της Εκκλησίας μας, στην οποία συμμετείχαν, όχι μόνο οι Απόστολοι, αλλά και το «πλήθος», δηλαδή όλοι οι χριστιανοί. Βλέπετε, αδελφοί χριστιανοί, στην Εκκλησία μας τα θέματα δεν λύνονται από ένα μόνο πρόσωπο, που το πιστεύουμε για αλάθητο (όπως οι παπικοί τον Πάπα τους!), αλλά στην Ορθοδοξία μας τα προκύπτοντα θέματα λύνονται συνοδικώς. Έτσι λοιπόν στην πρώτη Εκκλησία, για το θέμα αν οι χριστιανοί που προέρχονται από τα έθνη, πρέπει να περιτέμνονται  και να εφαρμόζουν τον Μωσαϊκό Νόμο, έγινε η λεγομένη πρώτη Αποστολική Σύνοδος το 48 μ.Χ. στα Ιεροσόλυμα. Στην Σύνοδο αυτή μίλησαν όλοι οι ευρισκόμενοι Απόστολοι, αλλά άκουσαν όλοι με πολλή προσοχή τα όσα ο απόστολος Παύλος είπε για τα θαυμαστά σημεία που φανέρωσε ο Θεός κατά την αποστολή του στα έθνη. Η απόφαση της Συνόδου ήταν ότι όχι! Οι από τα έθνη γινόμενοι χριστιανοί, όχι, δεν πρέπει να περιτέμνονται και να επιβαρύνονται με την τήρηση των άλλων εντολών του Μωσαϊκού Νόμου. Αρκεί δηλαδή για την σωτηρία τους η σωστή πίστη τους στον Ιησού Χριστό και το ιερό βάπτισμα που λαμβάνουν. Πρέπει όμως ακόμη να μην τρώνε ειδωλόθυτα (κρέατα δηλαδή που είχαν προσφερθεί ως θυσία στα είδωλα και πωλούνταν έπειτα στα κρεωπωλεία), να μην πορνεύουν, γιατί την πορνεία την εξασκούσαν συχνά οι ειδωλολάτρες και την θεωρούσαν ως ιερή πράξη, και τέλος να μην τρώνε πνιγμένα ζώα, ούτε να πίνουν αίμα. Γιατί οι ειδωλολάτρες έπιναν αίμα, για να γίνουν τάχα αθάνατοι. Ο Θεός για την αθάνατη ζωή θα έδινε στον λαό Του να πιει το Αίμα του Υιού Του, που επρόκειτο να σαρκωθεί. Γι᾽ αυτό και απαγόρευσε στην Παλαιά Διαθήκη στους Ιουδαίους να πίνουν αίμα ζώων ή και ανθρώπων, όπως έκαναν οι ειδωλολάτρες στα δείπνα τους.

4. Λύθηκαν λοιπόν και οι δύο δυσκολίες, που αντιμετώπισε η Εκκλησία στην αρχή: Το Ευαγγέλιο θα κηρυττόταν και στους Εθνικούς και αυτοί βαπτιζόμενοι δεν θα ήταν ανάγκη και να περιτέμνονται ή να τηρούν τις άλλες διατάξεις του Μωσαϊκού Νόμου. Σώζει η πίστη στον Χριστό και το βάπτισμα, που είναι συμμετοχή στην ταφή και τον θάνατο του Χριστού και δεν σώζει η περιτομή και η τήρηση των διατάξεων του Μωσαϊκού Νόμου, πού δόθηκαν για παιδαγωγικο σκοπό. Όμως και μετά την Αποστολική Σύνοδο και τις αποφάσεις της βρέθηκαν χριστιανοί από τους Ιουδαίους που εξακολουθούσαν να θεωρούν ως υποχρεωτικό τον Μωσαϊκό Νόμο για τους από τα έθνη χριστιανούς. Αυτοί ονομάστηκαν «Ιουδαΐζοντες χριστιανοί». Αυτοί έλεγαν ότι η Αποστολική Σύνοδος έκανε συγκατάβαση στους από τα έθνη χριστιανούς και είπε να μην περιτέμνονται. Και έλεγαν ακόμη ότι αυτοί οι εξ εθνών χριστιανοί, χωρίς την περιτομή, είναι κατώτεροι από τους άλλους, τους Ιουδαίους χριστιανούς, που είναι περιτμημένοι. Έχουν δευτερεύουσα θέση απ᾽ αυτούς. Γι᾽ αυτό και ισχυρίζονταν, αν θέλουν οι εξ εθνών χριστιανοί να είναι γνήσιοι και σωστοί χριστιανοί, πρέπει να περιτέμνονται και αυτοί, όπως οι Ιουδαίοι χριστιανοί. Αυτοί οι «ιουδαΐζοντες χριστιανοί», όπως τους είπαμε, αναστάτωναν τις Εκκλησίες, που ίδρυσε ο απόστολος Παύλος και προκαλούσαν διαιρέσεις σ᾽ αυτές. Προσπαθούσαν να αποξενώσουν τους χριστιανούς από τον πνευματικό τους γεννήτορα, τον απόστολο Παύλο. Όμως, αν αυτοί, οι Ιουδαΐζοντες χριστιανοί, έλεγαν ότι από συγκατάβαση η Αποστολική Σύνοδος προς τους εξ εθνών χριστιανούς είπε να μην περιτέμνονται, ο απόστολος Παύλος έλεγε το ακριβώς αντίθετο: Ότι, δηλαδή, από συγκατάβαση η Αποστολική Σύνοδος άφησε να ισχύει ο Μωσαϊκός Νόμος στους εξ Ιουδαίων χριστιανούς. Γι᾽ αυτό έβγαζε το συμπέρασμα ότι ο Μωσαϊκός Νόμος είναι περιττός όχι μόνον για τους εξ εθνών χριστιανούς αλλά και για τους εξ Ιουδαίων (βλ. προς Γαλ. 2,14-21). Σ᾽ αυτήν την βάση στεκόμενος ο Απόστολος έλεγε πάλι ότι οι εξ εθνών χριστιανοί, αν τηρούν τον Μωσαϊκό Νόμο, ξεπέφτουν από την σωτηρία: Λέγει σ᾽ αυτούς: «Κατηργήθητε από του Χριστού, οίτινες εν Νόμω δικαιούσθε, της Χάριτος εξεπέσατε» (Γαλ. 5,4).

5. Όπως το καταλαβαίνουμε γίνεται μάχη και από την μιά και από την άλλη πλευρά. Οι Ιουδαΐζοντες χριστιανοί κατηγορούσαν τον απόστολο Παύλο ότι διδάσκει παντού εναντίον του Μωσαϊκού Νόμου και εναντίον του Ιουδαϊκού Ναού (Πράξ. 21,21.28). Προκαλούσαν ταραχές και ο Απόστολος συνελήφθηκε από την ρωμαϊκή εξουσία. Ακόμη περισσότερο, διοργάνωσαν συνωμοσία κατά της ζωής του, η οποία όμως αποκαλύφθηκε και γι᾽ αυτό ο Απόστολος στάλθηκε στον Ρωμαίο προκουράτορα Φήλικα, στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, όπου έμεινε δέσμιος για δύο χρόνια. Αλλά οι Ιουδαίοι ήθελαν να έχουν τον Παύλο στα Ιεροσόλυμα, για να τον θανατώσουν. Γι᾽ αυτό και ο Απόστολος, για να μη συμβεί κάτι τέτοιο, επικαλέστηκε την υψηλή του ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτου και εζήτησε να δικαστεί στην Ρώμη από τον ίδιο τον άρχοντα. Έτσι για την υπόθεσή του είπε: «Καίσαρα επικαλούμαι» (Πράξ. 25,11)! Και ο Απόστολος στάλθηκε στην Ρώμη για να δικαστεί από τον αυτοκράτορα. Εδώ έμεινε άλλα δύο χρόνια δέσμιος (Πράξ. κεφ. 25-28).

6. Αξιόπιστοι μάρτυρες μάς λέγουν ότι ο απόστολος Παύλος μαρτύρησε στην Ρώμη· πρώτος αυτό το λέγει ο άγιος Κλήμης, Επίσκοπος Ρώμης. Ο Επίσκοπος όμως της Καισαρείας Ευσέβιος στην Εκκλησιαστική του Ιστορία λέγει ότι ο μαρτυρικός θάνατος του Αποστόλου στην Ρώμη δεν έγινε τώρα σ᾽ αυτά τα δεσμά. Άρα ο απόστολος ελευθερώθηκε και άρχισε και τέταρτη περιοδεία. Φανταστείτε: Μετά από τόσα δεινά και φυλακίσεις πάλι περιοδεία για το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Μετά την περιοδεία αυτή φυλακίστηκε πάλι, για δεύτερη φορά στην Ρώμη, και τότε υπέστη τον μαρτυρικό του θάνατο, επί του αυτοκράτορος Νέρωνος.

Μερικοί αμφισβητούν την τέταρτη αυτή περιοδεία. Όμως ο εκκλησιαστικός συγγραφεύς Ευσέβιος Καισαρείας έχει επιχειρήματα ότι έγινε. Οι ίδιες οι επιστολές του Αποστόλου, που λέγονται επιστολές της «αιχμαλωσίας», ομιλούν για δύο δεσμά, τα «ελαφρά» και τα «βαρέα» δεσμά. Αυτά τα «βαρέα» δεσμά τα υπέστη με την δεύτερη φυλάκισή του στην Ρώμη κατά την οποία έγινε ο μαρτυρικός του θάνατος. Γι᾽ αυτόν μιλάει η Β´ προς Τιμόθεο επιστολή (4,6), που ο Απόστολος τον θεωρεί ότι πλησιάζει. Πού επήγε κατά την περιοδεία του αυτήν – την τέταρτη – δεν γνωρίζουμε ακριβώς. Ως βέβαιο πρέπει να πούμε ότι πήγε στην Ισπανία, όπου και είχε προγραμματίσει από παλαιά (βλ. Ρωμ. 15,24.28).

7. Με την θαυμαστή ιεραποστολική δράση του αποστόλου Παύλου ο χριστιανισμός διαδόθηκε στα σπουδαιότερα κέντρα του εθνικού κόσμου. Πραγματικά, αυτός «περισσότερο πάντων εκοπίασε» (Β´ Κορ. 2,16). – Ως προς την χρονολόγιση των αναφερομένων παραπάνω γεγονότων, ως βάση θα λάβουμε την ευρεθείσα στους Δελφούς επιγραφή, στην οποία αναφέρεται ο  ανθύπατος της Αχαΐας Γαλλίων, τότε που μετέβη ο απόστολος Παύλος στην Κόρινθο (βλ. Πράξ. 18,12). Με βάση λοιπόν την επιγραφή αυτή η Αποστολική Σύνοδος έγινε το 48 μ.Χ. και τα βαρέα διετή δεσμά του Παύλου στην Ρώμη τα έτη 58-60 μ.Χ.

Με πολλές ευχές, † Ο Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως  Ιερεμίας

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ