Απόψεις

Εσείς γλωσσεύετε την μπέρδα σας;

Αννυ Λιγνού

Αν δεν μάθεις να εννοείς αυτό που λες, ποτέ δε θα καταφέρεις να πεις αυτό που εννοείς!

Υπάρχουν κάποιες λέξεις και φράσεις που για κάποιο λόγο τις λέμε λάθος. Παρότι το άρθρο δεν είναι οδηγός γραμματικής, θα δούμε ποιες από αυτές χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας

και πώς λέγονται και γράφονται σωστά:

Δηλαδή να χαίρεστε! και όχι «χαίρεται» (ό,τι θυμάται)

«Με γεια!»

Δηλαδή με υγεία, και όχι μεγιά (που δεν ξέρω τι θα πει…)

Προσφωνούμε πάντα κύριο και κυρία κάποιον που δεν γνωρίζουμε και τον ζητάμε πάντα σαν κύριο ή κυρία στο τηλέφωνο σε τρίτους ακόμα κι αν είναι κολλητός μας και παίζουμε σφαλιάρες. Το «δώσε μου το Μανώλη» όταν τηλεφωνούμε στην δουλειά του δεν δείχνει οικειότητα, αλλά αγένεια.

Επίσης δεσποινίδες λέμε μόνο τα κορίτσια από 16 χρονών και κάτω. Όχι για τον λόγο που βάζει το βρώμικο μυαλό σας, αλλά επειδή από 17 χρονών και πάνω όλες οι γυναίκες αποκαλούνται (και είναι) κυρίες.

Ομοίως, δεν αποκαλούμε ποτέ κύριο τον εαυτό μας!

Λέμε: «Είμαι ο Γιώργος Νταλάρας» και όχι ο είμαι ο κύριος Νταλάρας (γιατί όλο και κάποιος θα μας πει «Δε μας χ… ρε Νταλάρα»).

«Εξ απαλών ονύχων»

Το χρησιμοποιούμε λανθασμένα όταν θέλουμε να πούμε ότι κάτι έγινε ή το γνωρίζουμε πολύ επιδερμικά, ξώφαλτσα. Όμως σημαίνει ακριβώς το αντίθετο! Σημαίνει «από τότε που ήμουν μωρό και τα νύχια μου ήταν απαλά» δηλαδή από πάντα, και δείχνει την εξοικείωση με κάτι. Είναι συνώνυμο του "παιδιόθεν" (από παιδί). Αν σας ζορίζει να το θυμάστε, αντικαταστήστε το με το «Σε τα μας τώρα?»

Και μια και είπαμε «παιδιόθεν»

Όλα αυτά τα επιρρήματα με κατάληξη «θεν» -το «θεν» σημαίνει από- λέγονται σκετα! Ετσι είναι πλεονασμός να βάζουμε και το "από". Δεν λέμε από ανέκαθεν, απλά ανέκαθεν. Ομοίως, λέμε «έμπροσθεν», «όπισθεν», «άνωθεν», «κάτωθεν», «έξωθεν», «δεξιόθεν», «εκατέρωθεν», «πόθεν», «μακρόθεν» αλλά δεν υπάρχει κοντόθεν! Εκεί κοτσάρουμε το «εκ του σύνεγγυς»!

«Ελαφρά τη καρδία»

Δηλαδή με ανάλαφρη καρδιά, άνετα, χωρίς να το πολυσκεφτώ. (μπορείτε να το χρησιμοποιείτε εκεί που θα βάζατε λανθασμένα το «εξ απαλών ονύχων!»)

«Αβρόχοις ποσί»

Χωρίς να βρέξω τα πόδια μου. Ο λαός μας λέει «αν δε βρέξεις κώλο ψάρι δεν τρως» που σημαίνει ότι πρέπει να εμβαθύνεις σε μια δουλειά για να έχεις αποτέλεσμα και όχι να την κάνεις επιδερμικά.

«Άνοιξε τον Ασκό του Αιόλου»

Το ακούμε συχνά από τους τηλεπαρουσιαστές. Ο ασκός του Αιόλου σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν ένα σακκούλι από δέρμα ζώου, που ο Αίολος, ο θεός των ανέμων είχε φυλακίσει μέσα όλους τους αέρηδες. Συνεπώς είναι λάθος να λέμε «άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου».

«Υπέρ το δέον»

Και όχι υπέρ του δέοντος! Είναι το δέον (αυτό που πρέπει να γίνει) και κάνουμε κάτι, παραπάνω κι από αυτό.

«Ον ου τύπτει λόγος, ουδέ ράβδος»

Και όχι «εκεί που δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος». Σημαίνει φυσικά ότι αν κάποιος δεν παίρνει από λόγια, ούτε και το ξύλο μπορεί να τον συγκινήσει. Οπότε τσάμπα χαλάμε τα λόγια μας!

Σημαίνει βρίζω χυδαία κάποιον, τον μπινελικώνω. Δεν σημαίνει ότι του επιτίθεμαι σωματικά.

«Επί τούτω»

Και όχι «επι τούτου» «εξεπιτούτου» και άλλα τέτοια που τα λέμε για αστείο και κοντεύουν να ενσωματωθούν στην γλώσσα μας.

«Νους υγιής εν σώματι υγιεί»

Δηλαδή ένα δυνατό μυαλό μέσα σε ένα σώμα που υγιαίνει, που είναι καλά!

«Ζην ή ζειν;»

Από τον καιρό που το «ζη» (η παλιά υποτακτική) έγινε «ζει», συμπαρέσυρε και το απαρέμφατο. Το απαρέμφατο όμως είναι τύπος της αρχαίας ελληνικής, οπότε καλό είναι να το αφήσουμε έτσι όπως ήταν. Άρα:

Στον πατέρα μου χρωστώ το ζην, στο δάσκαλό μου το ευ ζην.

βγάζω τα προς το ζην

το ζην επικινδύνως (vivere pericolosamente)

(το «ζειν» είναι το απαρέμφατο του ρήματος «ζέω» που θα πει βράζω).

«Μέτρον άριστον»

Και όχι «παν μέτρον άριστο». Σημαίνει είναι καλό να έχουμε μέτρο και όχι να υπερβάλλουμε. Το άλλο μάλλον σημαίνει ότι πρέπει μια χούντα να επιβάλει οποιοδήποτε μέτρο και αυτό θα είναι καλό! Μέτρο να’ ναι κι ό,τι να ναι!

«Του λόγου το ασφαλές» (και όχι το αληθές)

Είναι από το απολυτίκιο των Φώτων (Θεοφανείων) και δεν του αλλάζουμε τα φώτα! Το παίρνουμε ως έχει!

«Εκ των ων ουκ άνευ»

Και όχι «εκ των ουκ άνευ». Δηλαδή από αυτά που δεν μπορείς να κάνεις χωρίς.

Δεν «έχει που την κεφαλή κλίνη»

Και όχι «κλίναι». Δεν έχει δηλαδή που να γείρει το κεφάλι του να ακουμπήσει. Είναι αυτό που λέμε «δεν έχει μαντήλι να κλάψει!» Είναι από τα ευαγγέλια και μένει ως έχει και αυτό!

Στρατιωτικά παραγγέλματα:

Μερικές εκφράσεις είναι από στρατιωτικά παραγγέλματα και αυτές πάλι τις λέμε ως έχουν, αλλιώς λέμε μπούρδες:

Δίνω το «παρών»

Δηλαδή σε μια εκδήλωση, στο αγγελτήριο με φώναξαν και είπα «παρών». Και όχι δίνω το «παρόν» δηλαδή το …τώρα!

Με το όπλο «παρά πόδα»

Δηλαδή με το όπλο δίπλα από τον πόδα μου (το ποδαράκι μου). Φυσικά όχι «παρά πόδας». Σημαίνει είμαι σε προσοχή. Και δεν το μπερδεύουμε με το: «κατά πόδας» που σημαίνει παίρνω κάποιον στο κατόπι, τον ακολουθώ, κατά βήμα (και του έχω σπάσει τα νεύρα…)

«Εφ’ όπλου λόγχη»

Και όχι «εφ΄ όπλου λόγχης». Ομοίως, σημαίνει προσαρτώ στο όπλο μου τη λόγχη και είμαι ετοιμοπόλεμος. Βέβαια ίσως θα έπρεπε να εκσυγχρονιστεί αυτή η έκφραση και να λέγεται «με το δάχτυλο στο κουμπί» μια και οι πόλεμοι πλέον είναι πυρηνικοί (φτου φτου, κούφια η ώρα που τ’ ακούει…)

«Προ Χριστού» αλλά «Μετά Χριστόν» και «Προ Μεσημβρίας» αλλά «Μετά Μεσημβρίαν»

Δεν έχω να σχολιάσω κάτι, το πρώτο συντάσσεται με γενική και το δεύτερο με αιτιατική.

Και τώρα κάτι που μου δίνει στα νεύρα κυρίως όταν το ακούω από μορφωμένους παρουσιαστές στην τηλεόραση: Πως αποκαλούμε έναν ιερέα; «πάτερ Γεώργιε» (κλητική). Πως όμως μιλάμε για κάποιον ιερέα; Τον «πατέρα Γεώργιο» και όχι τον …πάτερ Γεώργιο. Γράφεται με μικρό γιατί Πατέρας με κεφαλαίο είναι μόνο ο Θεός.

Ο πατήρ/πατέρας Γεώργιος

Του πατρός/πατέρα Γεωργίου

Τω πατρί/(δεν έχουμε) Γεωργιω (πως λέμε "την έφαγα στο δόξα πατρί")

Τον πατέρα/πατέρα Γεώργιο

Ω! πάτερ!/πατέρα Γεώργιε

Αν πάλι δεν είμαστε χριστιανοί, μπορούμε να τον αποκαλέσουμε κύριο μαζί με το επώνυμό του, αλλά είναι άκομψο. Συνηθίζεται να αποκαλούμε τους ιερείς οποιασδήποτε θρησκείας με το αξίωμά τους.

(Εκτός κι αν πρόκειται για σατανιστή, οπότε τον διαολοστέλνουμε και είναι κι αυτός στο στοιχείο του…)

Επίσης λέμε:

Ο συνήθης ύποπτος αλλά το σύνηθες φαινόμενο

Ο ευμεγέθης κύριος Πάγκαλος αλλά το ευμέγεθες πακέτο

Η αυτάρκης Κρήτη αλλά το αύταρκες νησί

Ο κακοήθης άνθρωπος αλλά το κακόηθες μελάνωμα (φτου φτου) κλπ. Ομως προσοχή:

ο φιλοθεάμων» άνθρωπος αλλά το «φιλοθεάμον και όχι το φιλοθέαμον κοινό.

Το πιάσατε το υπονοούμενο ε;

Τέλος, από τις 12.01 πμ (προ μεσημβρίας) είναι πρωί και λέμε «καλημέρα!» μέχρι τις 12.00μ (το μεσημέρι). Από τις 12:01 μμ (μετά μεσημβρίαν) είναι απόγευμα και λέμε «καλησπέρα!» μέχρι τις 12:00 τα μεσάνυχτα!

Όταν φεύγουμε από κάπου καλό είναι να αποφεύγουμε το «αντίο» γιατί σημαίνει θα τα πούμε στον άλλο κόσμος (στο Θεό) και δεν είναι κι ελληνικό! Μπορούμε όμως με άνεση να χρησιμοποιήσουμε το «Εις το επανιδείν!»

Είπαμε πολλά και σώνει, ας λαλήσει κι άλλο αηδόνι…

e-fungus

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ